Dood gaan op de Olympische Spelen

Regelmatig gaat opeens een topsporter dood. In de geschiedenis van de moderne Olympische Spelen is dat drie keer gebeurd, maar in de Oudheid was dat anders. Iedere Olympiade was er ten minste één dode te betreuren, en soms meer - vooral bij het boksen.

In Hongarije werd vorige maand geschokt gereageerd op de plotselinge dood van tweevoudig gouden medaillewinnaar Gyorgy Kolonics. De kanovaarder, die in Beijing aan zijn vijfde Olympische spelen mee zou doen, stierf op 36-jarige leeftijd.

Kolonics verloor tijdens de training in zijn boot het bewustzijn en werd door zijn coach en teamgenoten razendsnel aan wal gebracht. Reanimatie mocht echter niet meer baten. Bij autopsie bleek hartfalen de doodsoorzaak geweest te zijn.

Eind vorig jaar stierf al een andere potentiële Olympiër. De Amerikaanse marathonloper Ryan Shay zakte tijdens de kwalificatierace voor Beijing 2008 ineen na een hartaanval en overleed korte tijd later in het ziekenhuis.

Drie doden

Dit soort berichten lijken ons de laatste jaren steeds vaker te bereiken. Bijna altijd gaat het om ogenschijnlijk goedgetrainde atleten die plotsklaps het leven laten op het sportveld. Vaak blijkt een niet eerder geconstateerde kwaal de boosdoener geweest te zijn.

Opvallend genoeg kent de moderne Olympische geschiedenis geen lange traditie van atleten die in het harnas stierven. Tussen 1896 en 2004 vielen er welgeteld drie doden bij de diverse sporten. De Portugese marathonloper Francisco Lázaro was in 1912 de eerste atleet die zijn Olympische avontuur niet overleefde. Hij stierf aan ernstige uitdroging, nadat hij zijn lichaam tevergeefs had ingesmeerd met vet tegen de extreme hitte.

Vierentwintig jaar later viel het volgende slachtoffer. Dit keer betrof het een ongeluk bij het zweefvliegen, dat in Berlijn als demonstratiesport op het programma stond. De Oostenrijker Ignaz Stiefsohn overbelaste daarbij zijn vliegtuig, waarna een vleugel afbrak en het toestel neerstortte.

Het voorlopig laatste sterfgeval deed zich voor tijdens de spelen van Rome in 1960. De Deense wielrennen Knud Jensen viel tijdens de 100 km ploegentijdrit bewusteloos van zijn fiets en zou niet meer bijkomen. De officiële lijkschouwing sprak van een hersenaandoening ten gevolge van een zonnesteek, maar al snel deden hardnekkige geruchten de ronde dat de renner doping zou hebben gebruikt.

Vroeger

De antieke Olympische spelen kenden een veel langere geschiedenis dan hun moderne opvolger en moeten om die reden alleen al een veelvoud aan sterfgevallen hebben opgeleverd. Daar komt nog bij dat de medische begeleiding in de Oudheid, zeker vergeleken met nu, nog in de kinderschoenen stond. Hartfalen zal ook toen in de sport een voorname doodsoorzaak geweest zijn, al had men daar geen weet van. Uitgekiende trainingsschema’s met de nadruk op een goede arbeid-rust verhouding bestonden evenmin.

Eerder berichtte ik al over Gerenos, de Olympisch worstelkampioen, die in 209 n. Chr. door zijn trainer gedwongen werd zware inspanningen te verrichten, kort na zijn grootste succes. Hij overleefde die pittige uitlooptraining in Olympia niet.

Het beroemdste (en meest geciteerde) slachtoffer van de antieke spelen is ongetwijfeld Arrhachion van Phigaleia, maar hij was zeker niet de enige. Uit de Romeinse keizertijd (27 v. Chr. – 476 n. Chr.) zijn veel meer voorbeelden bekend van atleten die tijdens de wedstrijden omkwamen, met name bij de vechtsporten. Het ging er daar zonder uitzondering keihard aan toe, getuige de vele vaasafbeeldingen waarop bloederige scènes te zien zijn.

Boksers droegen geen hoofdbescherming en kregen tijdens gevechten vele klappen te verwerken, die ongetwijfeld ernstig hersenletsel tot gevolg hadden. Men kende ook geen rondes en vocht door totdat een van beide kemphanen knock-out ging, vaak permanent.

Dat overkwam bijvoorbeeld de Alexandrijnse bokser Agathos Daimon (‘Goede Geest’). Na een niet bijster succesvolle carrière deed hij op 35-jarige leeftijd nog eenmaal een gooi naar de Olympische krans. Hij ging de strijd aan ‘nadat hij tot Zeus gebeden had hem όf de krans όf de dood te schenken’. Het werd het laatste.

Ver van huis werd hij ter aarde besteld en geëerd met een grafmonument. Ook in Napels, Athene en op andere plaatsen zijn inscripties gevonden die getuigen van atleten die in het harnas stierven.

Struikrovers

Antieke Olympiërs liepen niet alleen in het stadion gevaar. Het was soms al een wonder dat ze überhaupt heelhuids in Olympia verzeild raakten. Officieel werd er voorafgaand aan en na afloop van de spelen een zogenaamde ‘godsvrede’ afgekondigd, waarmee deelnemers een veilige doortocht werd gegarandeerd, maar de praktijk was vaak anders.

In een tijd waarin vliegtuigen niet bestonden, waren ze vaak weken of zelfs maanden onderweg om vanuit hun vadersteden naar Griekenland te komen. Onderweg stonden ze aan talloze gevaren bloot. Ze moesten bijvoorbeeld te voet door onherbergzame gebieden waar struikrovers constant op de loer lagen.

Op zee waren de risico’s nog groter dan op het land. Op de eerste plaats vormde piraterij een bedreiging. In 72 v. Chr. werd bijvoorbeeld de Olympisch bokskampioen Atyanas door zeerovers ontvoerd en gedood, toen diens familie niet op tijd met het losgeld over de brug kwam.

Daarnaast lag ook schipbreuk continue op de loer. De antieke scheepvaart kende namelijk een hoge mortaliteit. Kliffen, verraderlijke rotsen en stromingen maar vooral de uiterst wisselvallige weersomstandigheden in het mediterrane gebied maakten veel slachtoffers. Het is dan ook niet toevallig dat sommige atleten van tevoren offers brachten aan Zeus Kasios, de beschermgod van de zeevaarders. Niet zelden zal desalniettemin een schip met Olympische deelnemers – ze reisden vaak gezamenlijk van festival naar festival – met man en muis zijn vergaan.

Bovenstaande gevallen moeten nog maar het topje van de ijsberg geweest zijn. De antieke bronnen geven slechts een fractie van de werkelijke gevallen weer. Hoe triest de sterfgevallen rondom de moderne spelen ook zijn, hun frequentie ligt (gelukkig) vele malen lager dan in de Oudheid.

Het ontstaan van de Spelen

permalink | ga naar reacties |

Reacties