De 25e sterfdag van Jan Cottaar

Precies 25 jaar geleden verloor Nederland twee toonaangevende sportjournalisten in korte tijd. Op 4 april 1984 verongelukte Theo Koomen en op 21 juli 1984 stierf Jan Cottaar. Cottaar was in 1959 de eerste presentator van Sport in Beeld. Filmbeelden hier.

Wielerverslaggever Jan Cottaar had het een halve eeuw geleden een stuk moeilijker in de Tour de France dan nu. Het was aan de vriendelijkheid van een Belgische radiomedewerker te danken dat de Nederlandse luisteraar in 1951 wist dat Wim van Est zojuist als eerste Nederlander de gele trui had veroverd. Als die tenminste op de Belg had afgestemd, want het was nog niet op een Nederlandse zender te horen. Dit bericht bereikte Nederland pas de volgende dag.

Gek werd Cottaar ervan: 'De journalist in mij stond zich te verbijten van ellende: zulk nieuws en het dan niet heet van de naald te kunnen spuien!'

Die gele trui en andere Nederlandse successen – vooral de beroemde val van Van Est in een ravijn – zouden gelukkig alles veranderen voor de Nederlandse radio. Vanaf dat moment waren er dagelijks twee uitzendingen vanuit Frankrijk met een finishverslag en een nabeschouwing. Cottaar werd daarmee een begrip voor de Nederlandse sportliefhebber.

Zwabberend en gek

Het was niet zo makkelijk, zo merkte Cottaar al snel, om een goed radioverslag te maken van de Tour. Het ging allemaal zo snel en wie was nou wie? Vooral de laatste meters voor de eindstreep waren pittig en helemaal tijdens een massasprint: overal armen, benen en hoofden.

Cottaar: “Met één oog moest je er dan de overwinnaar uitpikken, met het andere de nummers twee en drie en... ja, dan moest je toch óók nog een oogje over hebben voor een paar Nederlanders.”

Hij zag daarom het liefst die rijders voorop rijden die van kilometers afstand al waren te herkennen. “Over de schrale en schriele Coppi hoefde je niet te twijfelen. Dolle Ferdinand (Kübler) merkte je ook altijd wel op, evenals zijn landgenoot, de mooie Hugo (Koblet), wijlen de vinnige Ockers, Graczyk, het mannetje Robic, Geminiani en anderen.”

Maar het liefst had hij iemand alleen op kop - urenlang. “Je kon dan heerlijk op je gemak het hele spelletje meter voor meter verslaan en met het gejuich van de menigte op de achtergrond, kreeg zo’n uitzending altijd de kleur die ze nodig had.”

Op tv

Cottaar groeide ook uit tot televisiebekendheid, onder meer als presentator van Sport in Beeld, de voorganger van Studio Sport, dat precies vijftig jaar geleden begon. De allereerste uitzending van 5 april 1959 werd door Cottaar gepresenteerd.

Dit programma was een samenwerkingsverband van verschillende omroepen. In het begin werkten naast Cottaar van de KRO nog veel meer andere mensen mee aan Sport in Beeld: Bob Bremer (AVRO), Aad van den Heuvel (KRO), Herman Kuiphof (VPRO), Jan Leyendekker (VARA), Koos Postema (VARA), Fred Racké, Bob Spaak, Henk Terlingen en Koen Verhoeff (AVRO). Geen NCRV'ers overigens, want die deden niet aan sport op zondag!

Cottaar bleek al snel de meest favoriete presentator. De Leeuwarder Courant schreef op 11 mei 1959: 'Jan Cottaar presenteerde tenslotte weer het Sport in Beeld. Hij doet dat het beste van allemaal en het gaat er zowaar op lijken dat men hem als vaste kommentator heeft genomen.'

De Winterspelen van 1972

In 1970 werd Cottaar directeur van het Nederlands Olympisch Comite. Zodoende maakte hij in 1972 de Olympische Winterspelen mee, waarvoor Cottaar de officiële evaluatie had geschreven. Het gaf een mooi beeld van het functioneren van de Nederlandse ploeg.

Los van enkele strubbelingen was het geheel goed verlopen. Wel moesten volgens hem 'een openlijk probleempje' en 'een soort complotje' worden opgelost.

Het begon op 28 januari, wanneer 'enkele rijders en aanvankelijk alle dames niet willen deelnemen aan de begroetingsceremonie op het voorplein van het Olympische dorp'. Let wel: dat is iets anders dan de openingsceremonie die op 3 februari was. Vermoeidheid speelde daarbij een rol na een lange reis naar Japan.

Cottaar schreef hierover: 'Ingrijpen van de chef de mission (A.A. Leeuwenhoek, JvdV) brengt te elfder uren toch een vrijwel volledige ploeg op de been, al moet Ard Schenk in de van Leeuwenhoek geleende parka de vlag dragen'. Schaatster Stien Baas bleef door vermoeidheid toch weg, maar 'disciplinaire maatregelen worden niet nodig geacht'. Wel werd haar het recht ontzegd de vlag te dragen bij de officiële opening. Atje Keulen-Deelstra kwam voor haar in de plaats.

Het complotje betrof een boycot op 2 februari van een deel van de begeleiding om niet naar een receptie van de ambassadeur te gaan 'wanneer niet iedereen een toegangskaart voor de opening zou krijgen'. Want dat had problemen opgeleverd bij 'Big Chief' Okata, 'ook al beweerden wij in alle toonaarden dat wij beter harakiri konden plegen dan met dergelijke berichten naar ons kamp terugkeren.' Uiteindelijk kon iedereen terecht, werd er dus geen zelfmoord gepleegd, maar bleef desondanks Schenk toch weg om zijn voorbereidingen niet te onderbreken.

Cottaar schreef opvallend veel over drank in zijn verslag. Niet vreemd, want "Cottaar hield wel van een borrel", aldus een ingewijde. Er werd geschreven over een bezoek op 1 februari van iemand van Bols met 'een respectabel aantal flessen wodka'. Dit sloeg aan bij ploegleiders, delegatieleiding en de aanwezige journalisten. Na de tweede gouden medaille van Schenk werd er goed gegeten en gedronken. Cottaar: 'De officiëlen makten het bepaald niet officieel.'

Om het nog niet eens te hebben over de champagne na de negen behaalde medailles. 'De herenploeg heeft er, gewapend met vijf flessen champagne en nog iets in een andere fles, een ontspannen vrije avond van gemaakt.'

Precies 25 jaar geleden stierf Cottaar op 69-jarige leeftijd na een korte ziekte. Hij woonde toen in Leiderdorp. Vijftien jaar later hoorde ik dat hij toen de buurman was van mijn oom en tante, maar dat was toen al veel te laat om nog bij hem aan te kloppen. Trouwens: ik wist als twaalfjarige niet eens wie Cottaar was.

Sportjournalistiek

permalink | ga naar reacties |

Reacties