Introductie van cricket in Nederland was al in 1836

In Amsterdam wordt vandaag gevierd dat cricket 130 jaar bestaat. Taalkundige Jan Luitzen heeft nu een Nederlandse vermelding uit 1836 van deze sport gevonden - dertig jaar verder terug dan tot nu toe bekend was. Hierover schrijft hij in het nieuwste nummer van Stichting De Sportwereld - lidmaatschap aanvragen hier.

Jan Luitzen doet onderzoek naar de relatie tussen taalwetenschap en sportgeschiedenis, waarmee hij de eerste is die dit op academisch niveau doet – zowel binnen Nederland als internationaal. Door de enorme groei van digitale bestanden is het mogelijk geworden om heel ver terug te zoeken naar de introductie van woorden in onze taal.

Zo ontdekte Luitzen dat het woord voetbal al in 1824 in het Nederlands voorkwam – méér dan een halve eeuw eerder dan taalkundigen en sporthistorici lange tijd hebben gedacht. Het was alleen onduidelijk of het hier ging om de sport, waarover wel zekerheid is in een tekst uit 1851. Dat betekent automatisch dat de bekendheid van deze sport aanzienlijk verder teruggaat in de tijd, wat consequenties heeft voor sporthistorisch onderzoek.

De ontstaansgeschiedenis van een sport kan met dergelijk taalonderzoek op zijn kop worden gezet. Zelf had ik weinig tijd nodig om te ontdekken dat honkbal langer in Nederland bekend is dan de KNBSB zelf altijd heeft gedacht. En nu heeft Luitzen zich gestort op het woord cricket en daarmee de geschiedenis van deze oude sport.

De timing kan niet beter, want juist dit weekend wordt in Amsterdam herdacht dat Herman Gorter precies 130 jaar geleden – op 20 maart 1882 - cricketverenging Run oprichtte. Hoe lang was cricket toen al bekend in de Nederlandse taal, vroeg Luitzen zich af.

Hiervoor begon hij bij het boek Etymologie in het digitale tijdperk van Nicoline van der Sijs uit 2001. Volgens Van der Sijs was de oudste vermelding van cricket uit 1866. Daarbij schreef ze overigens dat dergelijke dateringen werk in uitvoering zijn. ‘Een deel van de hier gepresenteerde dateringen zal bij nader onderzoek gepreciseerd kunnen worden. Daarbij kunnen de lezers van dit boek helpen, door vroegere dateringen van woorden (met vermelding van betekenis en vindplaats) naar de uitgever te sturen.’

En dat heeft Luitzen gedaan, onder meer door zijn eigen collectie aan gedigitaliseerde boeken te raadplegen. Zo heeft hij een vermelding gevonden uit 1836. Jacob Hendrik Hoeufft schreef toen in Proeve van Bredaasch taal-eigen: ‘Kriski noemen hier de kinderen zeker kaatsspel, doch tot hetwelk men zich, in plaats van raketten, bedient van aan het einde plat gemaakte stokjes of plankjes, en in plaats van lederen, van houten balletjes. Het woord is waarschijnlijk eene verbastering van het Engelsche cricket, welk woord juist hetzelfde spel aanduidt.’

Kijk maar:

En zo weten we dus dat het woord cricket al 46 jaar bekend was in de Nederlandse taal voordat Gorter besloot om deze sport te gaan organiseren. Heel goed dus, die koppeling tussen taalwetenschap en sportgeschiedenis. Op naar de volgende sport!

Cricket

permalink | plaats reactie |

Reacties