Joods succes tijdens de Olympische Spelen van 1928

Als alle Joodse sporters tijdens de Olympische Spelen van 1928 voor één land waren uitgekomen, waren ze op de twaalfde plaats geëindigd van het landenklassement. Ook Nederland leverde een grote bijdrage. Mijn aantekeningen hierover staan hier.

Helene Mayer zelf, Olympisch kampioen in 1928. Foto via het Geheugen van Nederland

De Nederlandse Joden hadden een dubbel gevoel over de Olympische Spelen van 1928 in Amsterdam. Dat kwam vooral omdat ze al jarenlang in debat waren over de rol van sport in het algemeen en voor de Joodse wereld in het bijzonder. Aan de ene kant waren er de nodige Joodse sportorganisaties, maar tegelijkertijd wilden de meeste religieuze leiders er eigenlijk weinig mee te maken hebben.

Misschien was dit paradoxale gevoel de reden dat ik nergens iets heb kunnen vinden over Joodse activiteiten in 1925 om geld op te halen voor die Spelen. Door heel het land werden massale inzamelingsacties gehouden nadat het parlement geen subsidies wilde geven aan de organisatie. Of het nou in Almelo was, Den Haag, Veendam, Amsterdam, Nijmegen, Brielle, Oisterwijk, Assen of Harlingen – overal liepen de mensen zich de benen uit het lijf. En zelfs in het buitenland werd geld verzameld.

De Joodse bijdrage hieraan was echter nihil, of in ieder geval onzichtbaar genoeg om aan mijn aandacht te ontsnappen. Dat zal niet geweest zijn, omdat de Joden toen met de rug naar de Nederlandse samenleving stonden, want in 1923 was er nog een oproep in de Joodse wereld om een bijdrage te leveren aan het 25-jarig jubileum van koningin Wilhelmina. Er was dus echt wel een nationaal gevoel, maar blijkbaar te weinig organisatiekracht om een bijdrage te leveren aan de acties voor de Amsterdamse Spelen.

Wel werd in april 1928 het Joodsch Comité Olympische Spelen 1928 opgericht, dat een goede opvang wilde regelen voor Joodse sporters en supporters, die naar Amsterdam zouden komen. Ook werd contact gelegd met het Nederlands Olympisch Comité over rituele eetgelegenheden voor deze mensen. Dat lijkt met terugwerkende kracht allemaal soepel te zijn verlopen.

Sportief Joods Nederland verheugde zich vooral op de komst van twintig Joodse sporters uit Oostenrijk, waarvan er drie zelfs zouden meedoen aan de Spelen. Naast opvang was er met deze mensen de afspraak gemaakt voor een propaganda-avond over Joodse sport, met lezing erbij. ‘Het geheel wordt voor de Joodsche sportzaak een grootsch gebeuren,’ concludeerde het Nieuw Israelietisch Weekblad (NIW) optimistisch.

Op 1 augustus was inderdaad die bijeenkomst met een groot aantal Oostenrijkse sporters, waarvan een sportleider de aanwezig toesprak over het grote belang van sport voor de Joden. ‘De interessante lezing vond niet steeds de aandacht, die zij verdiende’, aldus het NIW. Zo groots was dat dus nou ook weer niet.

Sportief en kunstzinnig succes

Wel groots was de deelname van zo’n veertig Joden aan die Amsterdamse Spelen. Dat was bij het worstelen, gewichtheffen, gymnastiek, voetbal, schermen, hockey, zwemmen en schoonspringen. Ook waren er minimaal zeven Joden bij de Kunstolympiade, die toentertijd nog dezelfde status had als de sportieve Olympiade. Isaac Israëls won hierbij goud voor zijn schilderij en staat nu nog steeds vermeld in de Wall of Fame van het Olympisch Stadion.

Aan het eind van de Spelen stond een opsomming van het Joodse succes in dagblad Het Vaderland: atlete Fannie Rosenfeld uit Canada won zilver en goud, de Amerikaans zwemmer George Kojac twee keer goud en er was één keer goud voor schermster Helene Mayer uit Duitsland.

De Nederlandse turnvrouwen bestonden voor een groot deel uit Joodse sporters, en wonnen ook goud. Daarbij was hun coach Gerrit Kleerekoper ook Joods. Zoals Het Vaderland schreef: ‘Men heeft berekend dat, indien alle punten door Joodsche deelnemers behaald, tezamen geteld zouden worden, deze zich als No. 12 van de 32 landen zouden geplaatst hebben.’

Dit verhaal was onderdeel van mijn lezing over Joodse sportgeschiedenis. Mijn aantekeningen en verwijzingen naar krantenarchieven staan hier in zijn geheel online, zodat iedereen hier gebruik van kan maken. Als een onderzoeker hier gebruik van maakt, stel ik er wel prijs op als die ook zijn bronnen deelt.

Olympisch Stadion Amsterdam · Olympische Zomerspelen

permalink | plaats reactie |

Reacties