Zoeken

Geschiedenis24.nl plaatste twee jaar geleden de allereerste Nederlandse filmbeelden met geluidsopnames online. De primeur was in mei 1931 bij het jaarlijkse feest van de Arbeiders Jeugd Centrale op de Paaasheuvel bij Vierhouten. In diezelfde opname zien we ook beelden van een sportieve bijeenkomst van de Nederlandsche Arbeiders Sportbond.

Kijk maar:

In de jaren twintig begonnen deze sportende arbeiders zich te organiseren. Hier was ook reden voor, vond de socialistische krant Voorwaarts in 1929: ‘De wijze waarop en de omstandigheden, waaronder in onzen tijd de arbeid verricht wordt, ontneemt den arbeiders vreugde, blijheid en opgewektheid.’ Volgens de krant was hier een oplosssing voor: ‘Een van de eerste en voornaamste middelen hiertoe is de sport.’ En daartoe hoorde een socialistische sportorganisatie om te voorkomen dat de arbeider lid zou worden van een algemene of liberale sportbond.

De Amsterdamse socialist Sal Broekman stond aan de basis van de Nederlandsche Arbeiders Sport Bond NASB. In 1929 schreef hij hierover in Voorwaarts: ‘Ik zag met ergernis dat de groote massa zich aan sport bedronk.’ Volgens hem was sport ‘een bolwerk van verholen nationalisme, van zelfgenoegzaamheid en holle klank, gedragen door de onverschilligheid en speelwoede, ook van hen die tot onze klassegenooten behooren.’

Broekman liep Tobias Green tegen het lijf, de voorzitter van de Amsterdamse voetbalvereniging Blauw-Wit. Samen met deze ‘trouwe partijgenoot’ besloot hij een organisatie te beginnen voor de sportende arbeiders. ‘In Augustus 1926 hielden wij onze eerste bijeenkomst met 12 aanwezigen. Wij stichtten het Komité voor Arbeiderssport. Een week later kwamen wij opnieuw bij elkaar. Het was een avond van droefenis, want de Partijleiding had haar veto uitgesproken. Wij hebben toen letterlijk met de vuist op tafel geslagen.’

Ondanks het verzet in eigen kring ging hij door met zijn werk. Op 19 dececmber 1927 was de oprichtingsvergadering van de NASB in het Amsterdamse café De Poot aan het Damrak. Broekman: ‘Toen ik om 5 uur den hamer neerlei, was de Bond met 50 leden gesticht.’

Een hoogtepunt in de geschiedenis van de NASB was een internationale bijeenkomst op het Haagse Houtrust met socialistische sporters uit Nederland, Duitsland en Oostenrijk. Dagblad Voorwaarts was lyrisch over deze buitenlandse gasten.

Op 2 mei 1929 schreef de krant: ‘Tegenover de buitenlandsche vrienden is het zeer wenschelijk, dat de belangstelling van de Nederlandsche, moderne arbeiders zoo groot mogelijk zij. Wij moeten den kameraden uit Weenen toonen, dat datgene, wat in Oostenrijk een onafzienbare schare arbeiders en arbeidsters als iets vanzelfsprekends beschouwt, ook in ons land in zeer breede kringen reeds ingang vind: een gezonde ziel in een gezond lichaam.’

Een dag voor deze historische bijeenkomst kreeg NASB-pionier Broekman het bijna te kwaad: ‘Een gevoel van stil geluk doorgloeit me bij de gedachte dat morgen meer dan tweeduizend leden, uit alle deelen van het land, in sportpak door de straten van Den Haag zullen trekken.’

Ook Polygoon bezocht deze bijeenkomst, waarvan we hier ook de filmbeelden hebben. Ze zijn van 18 en 19 mei 1929.

Via digitale krantenbestanden vinden we onder meer het verslag van Voorwaarts terug: ‘Machtig was de indruk, die onze mannen en vrouwen gaven in hun sportieve kleeding, waar bruin-gebrande armen uit de witte blouses staken, boven vurig-roode broeken en rokken. Ontroerend was het heerlijke enthousiasme, waarmede onze kinderen zich overgaven aan de sport, die thans ook hun deel kan worden.... Wel terecht voert de Arbeiderssportbond als devies: Arbeiderssport is Massasport.’

Aldus Voorwaarts. Er gebeurde echter nog iets wat we niet op de filmbeelden zien, maar wat wel door de verslaggever van het dagblad werd geconstateerd: ‘Er zijn vele organisatorische fouten gemaakt. De huisvesting was niet geheel in orde, verscheidene deelnemers zochten tevergeefs langen tijd naar hun pleegouders, anderen vonden een massa-kwartier zonder geriefelijkheid. Dit zijn fouten, die niet behoeven voor te komen. Onze beweging heeft grootere bijeenkomsten georganiseerd, waarbij aan meer menschen onderdak verschaft moest worden, en waarbij alles vlot van stapel liep. Onze sportbond is jong en heeft dus nog veel te leeren.’