AtletiekNieuw

Het EK atletiek keert terug naar het land waar het in 1934 begon als fascistisch propaganda-evenement

Het EK atletiek is dit jaar in Rome. Zo keert het evenement terug naar het land, waar Benito Mussolini het in 1934 gebruikte voor zijn fascistische propaganda. De Nederlandse atletiekwereld was jaloers.

Benito Mussolini, foto van het Hungarian National Museum – CC BY-NC-SA – via Europeana

Twee jaar voordat Adolf Hitler van de Olympische Spelen in Berlijn een propagandistische show maakte, deed Benito Mussolini dat al met het WK voetbal en het EK atletiek. Beide sportevenementen werden in 1934 door de Italiaanse fascist gebruikt om propaganda te maken en waren zo een inspiratiebron voor de nazi’s voor Berlijn 1936.

Veel geld

Het idee voor een EK atletiek was overigens al ouder, want daarover werd al in 1930 gesproken door de Brit Harold Abrahams, olympisch kampioen op de 100 meter van 1924. ‘Hij is van meening, dat in die richting stelling iets gedaan kan worden,’ schreef dagblad Het Vaderland hierover.

In 1932 bood Italië aan om dit EK in 1934 te organiseren. Het land had er veel geld voor over en wilde de reis- en verblijfskosten van honderd buitenlandse atleten betalen – nog los van de Italiaanse deelnemers. Dit ruime financiële aanbod was overtuigend genoeg voor de atletiekwereld om het EK om te bouwen tot decor van de propaganda van Mussolini.

Deze tactiek werkt in onze tijd nog steeds in landen waar mensenrechten bijzaak zijn. Zo werden in 2015 de eerste Europese Spelen gehouden in Bakoe, Azerbeidzjan. Dat was het enige land dat er veel geld voor overhad, ook al was het in oorlog en stond het onder leiding van een dictator met dubieus geld.

Mussolini Stadion

Poetin, Hitler en de plaatselijke dictator van Azerbeidzjan hebben in ieder geval veel te danken aan de inzichten, die Mussolini in 1934 opdeed met het EK atletiek in Turijn. Al in de jaren 20 had de Italiaanse dictator zich op de sport gestort om die in dienst te stellen van zijn ideologie. De Nieuwe Tilburgsche Courant doorzag dit heel goed in een analyse op 23 juni 1934: ‘Mussolini heeft zich op het standpunt gesteld, dat de sport ’n prachtig propagandamiddel voor zijn regiem kan zijn: zoowel naar binnen als naar buiten.’

De Telegraaf was er in 1926 diep van onder de indruk in het artikel Het succes der fascistische reorganisatie: ‘Evviva Mussolini!’

Het was daarom een groot politiek succes voor Italië dat het in 1934 zowel het WK voetbal als het EK atletiek mocht organiseren. Voor het atletiekevenement verrees het Mussolini Stadion, waar de rest van de wereld vol ontzag naar keek.

In Athletiekwereld stond op 17 april 1934 een kort historisch overzicht: ‘Het Mussolini-Stadion is gebouwd door de stad Turijn ten behoeve van de Internationale Studentenwedstrijden van 1933 en van de Nationale Scholierenwedstrijden van het jaar XI der fascistische jaartelling. Het beslaat een oppervlakte van ongeveer 11 hectaren, waar zich, temidden van de verschillende terreinen en gebouwen, groote vrije ruimten, doorkruist door lanen, bevinden voor de circulatie van het publiek.’

Jaloezie

Het atletiekblad was zichtbaar jaloers op de grote aandacht van het fascistische Italië, nazistische Duitsland en de stalinistische Sovjet-Unie voor de sport. ‘Wie zijn de drie grootste sportpromotoren van onze dagen? “Der Führer”, “II Duce” en de “Roode Tsaar”! Men moge de doeleinden van de leden van dit trio beoordeelen hoe men wil: De sport in hun land bevorderen zij en de jeugd van hun volk begrijpen zij.’

De Nederlandse regering daarentegen deed juist helemaal niets voor de sport en de lichamelijke opvoeding, wat overigens inderdaad zo was. ‘Meer dan elders fulmineert onze regeering tegen de lichaam- en geest-bedervende zeden dezer eeuw.’

Mussolini kreeg dan ook de steun van de atleten: ‘De sport wordt hier niet gesteund naar haar behoeften, maar de regeering prikkelt er de behoefte aan sport. Schitterende stadions en oefengelegenheden; grootsche, perfect georganiseerde sportevenementen; onvoorwaardelijke steun aan alle takken van sport. Ziehier hoe Mussolini zijn volk tot de sportbeoefening wil drijven.’

Alle kritiek op het antidemocratische gehalte van deze politieke systemen werden door Athletiekwereld dan ook terzijde geschoven: ‘Voorbereiding tot den oorlog? Onzin! De karakter- en moraalbedervende uitspattingen der jeugd leveren een grooter gevaar voor oorlog op, dan onze mooie, gezonde en eerlijke sport.’

Precies negentig jaar later weten we dat er van die analyse weinig klopte.

Negen Nederlanders

Dit eerste EK was alleen voor mannen en ook nog eens zonder de Britten. ‘Het trotsche Albion heeft weer eens aanleiding gevonden om niet deel te nemen aan dit Europeesche Tournooi,’ schamperde Athletiekwereld. ‘Die conservatieve hang van de Britten om toch maar zoolang mogelijk en op elk gebied hun “splendid isolation” te handhaven, kan tenslotte wel weer eens schadelijker blijken te zijn voor de eigen Engelsche belangen dan voor die van het Continent.’

Slechts negen Nederlanders kwamen in het Mussolini Stadion in actie, maar die wonnen wel drie gouden medailles. Chris Berger was de beste op de 100 én 200 meter sprint. Bij de hinkstapsprong eindigde Wim Peters op de eerste plaats.

In het Olympisch Stadion in Amsterdam vond na thuiskomst een huldiging plaats tijdens wielerwedstrijden. ‘Aan het troepje athleten, dat in Turijn de Nederlandsche kleuren zoo dapper en succesvol verdedigd heeft, is in het Stadion een hartelijke huldiging bereid,’ aldus De Revue der Sporten op 17 september 1934.

Dat gebeurde onder meer met een aantal toespraken van voorname sportbestuurders, die helaas weinig hartelijk werden ontvangen door het publiek. Het was ‘onbetamelijk gedrag der staantribune, die deze huldiging blijkbaar een ongewenschte onderbreking der wielerwedstrijden vond’.

Berger en Peters ontvingen desondanks het erekruis van de K.N.A.U. En terecht, schreef de Revue: ‘Berger’s prestatie is een machtige propaganda voor de athletiek en een voorbeeld voor de jeugd.’

En een béter voorbeeld voor de jeugd dan Mussolini, durf ik er wel bij te zeggen.

Waardeer deze site!

Onze content is gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je dat laten blijken met een kleine financiële bijdrage.

Mijn gekozen waardering € -

Jurryt van de Vooren
https://sportgeschiedenis.nl
Specialist in sporterfgoed. Al meer dan 25 jaar de enige Amsterdammer, die is afgestudeerd op Feyenoord.