AtletiekNieuw

Is de Marathon van Enschede echt de oudste van ons land?

De marathon van Enschede bestaat sinds 1947 en is volgens de organisatie de oudste van Nederland. Sportgeschiedenis onderzoekt of dat inderdaad zo is en twijfelt hardop.

De allereerste marathon van Enschede was op 12 juli 1947. Kijk maar:

Dankzij de claim van Enschede ontstaat een definitiekwestie, want wanneer mag je jezelf eigenlijk de oudste noemen? En wat is nou precies een marathon? De antwoorden hierop zijn niet zo simpel als het lijkt, want de geschiedenis van dergelijke langeafstandwedstrijden gaat in Nederland opvallend ver terug.

De allereerste marathon op Nederlands grondgebied werd volgens de Volkskrant van 20 oktober 2001 gelopen in Amsterdam. Hiervoor was de Amsterdamsche Athletische Club De Spartaan al in 1906 verantwoordelijk, dus 41 jaar voordat Enschede zich meldde.

Verder werd in 1916 in de hoofdstad een marathon gelopen, en natuurlijk tijdens de Olympische Spelen van 1928. Ook in Rotterdam gebeurde er voor de Tweede Wereldoorlog al het nodige, waarmee deze steden veel eerder waren dan Enschede. Zo schreven we eerder op Sportgeschiedenis dat al in 1908 een marathon in Rotterdam was.

Wat ze in Twente ons waarschijnlijk vooral proberen te vertellen, is dat ze daar de oudste marathon organiseren, die tot op de dag van vandaag wordt gelopen. Op die manier kunnen we er wel mee leven, alhoewel de claim wel dunnetjes is. De marathon van Enschede is dan misschien wel de oudste van het land, maar zeker niet de eerste.

Go as you please race

Een ander vraagstuk is wanneer een langeafstandloop een marathon is. Die Amsterdamse variant van 1906 was ‘slechts’ veertig kilometer lang. In de beginjaren van de olympische marathon lag die afstand namelijk nog lang niet vast en varieerde dan ook keer op keer. Pas in 1924 werd voor eens en altijd bepaald dat die 42 kilometer en 195 meter lang moest zijn.

Langeafstandlopen werden echter al ruim vóór 1906 in ons land georganiseerd. De oudste vermelding is van 29 juli 1893, dus ruim een halve eeuw eerder dan de marathon van Enschede. Wederom had Amsterdam de primeur, toen met De Amsterdamsche Atletische Club als organisator van een loop van maar liefst 85 kilometer lang! Het werd alleen nog geen marathon genoemd, maar een go as you please race, ofwel een mix van hardlopen en snelwandelen. De deelnemers kregen twaalf uur de tijd om deze afstand af te leggen.

Historische continuïteit

Dat er een directe historische lijn bestaat tussen zo’n Go as you please race en de huidige marathon wordt duidelijk door een artikel in tijdschrift De Athleet van 19 september 1895. Het is de aankondiging van de Olympische Spelen van 1896 in Athene, die toen overigens niet zo werden genoemd. Een klein jaar voor aanvang heette dit evenement nog ‘een wedstrijd, zooals er misschien nog nooit een is gegeven of gegeven zal worden’.

Op het programma stond – en zo noemden ze het echt in 1895 – een wandelwedstrijd: ‘42 K.M. van Marathon naar Athene’. Tussen haakjes stond erbij: ‘Go as you please’. Kortom: volgens een toonaangevend sporttijdschrift van eind negentiende eeuw was een marathon hetzelfde als een wandelwedstrijd als een Go as you please race. Misschien een vorm van onwetendheid, maar echt internationaal was de Nederlandse sport in 1895 nog niet.

Het laat daarmee wel zien dat er een historische continuïteit is tussen een go as you please race en een marathon – wel relevant in dit verhaal over de oudste marathon van ons land.

Jubileumeditie

Wat we wel zeker weten is dat de marathon van Enschede nu 72 jaar bestaat. Voor de eerste editie op 12 juli 1947 werden vanuit heel Europa deelnemers gevraagd. De snelste Nederlander won meteen het nationale kampioenschap. ‘In Amsterdam en Rotterdam zijn reeds diverse athleten in training gegaan,’ schreef het communistische dagblad De Waarheid op 20 maart 1947.

De organisatoren pakten het heel slim aan, want naast de marathon was er een atletieklandenwedstrijd Nederland – Tsjecho-Slowakije, die het hele weekend duurde. ‘Het zullen drie van de meest gedenkwaardige data worden in onze vaderlandsche athletiek’, voorspelde Het Limburgsch Dagblad.

Geen loze woorden, want tijdens de marathon stonden er maar liefst honderdduizend toeschouwers langs de route. ‘Niet alleen wat het weer betreft,’ concludeerde De Waarheid, ‘doch ook ten aanzien van de spanning was de race een groot succes.’ De Fin Eero Riikonen won in 2.44,13 en Jan Overdijk was de snelste Nederlander. Bij de finish werden ze opgewacht door Fanny Blankers-Koen – toen nog geen meervoudig olympisch kampioene.

Het Twenste succes was zo groot dat nog in dezelfde maand werd besloten ‘elke twee jaar een internationale Marathonloop te organiseren’. Er kwam dus continuïteit in deze race, zodat die inmiddels de oudste van Nederland is.

Volgens eigen zeggen dan, want de geschiedenis zelf geeft wat minder duidelijkheid.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je je waardering laten blijken door een kleine bijdrage te doen

Mijn gekozen waardering € -

De kampioen Ron Hill met zijn beker

Ron Hill, de winnaar van 1975

Advertentie

Bestel bij Bol.com

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Auteur van 'Amsterdam 1928' en de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Bezig met boekenserie over Amsterdam en sport. Nog steeds de enige Amsterdammer die is afgestudeerd op Feyenoord.