De VPRO weet het zelf niet meer, maar deze omroep is de uitvinder van de sportreportage

Bij het honderdjarige bestaan van de VPRO wordt Herman Kuiphof over het hoofd gezien, nota bene de pionier van de sportreportage. Dan maken we zelf maar de Collectie-Kuiphof.

Herman Kuiphof, via Beeld & Geluid / Europeana

Waar is Herman Kuiphof gebleven?

We hebben ons best gedaan

Dominees

Kuiphof was al lang actief als schrijvend sportjournalist voordat hij midden jaren vijftig naar de V.P.R.O. ging – in die tijd nog mét puntjes. Hij kreeg een eigen radiorubriek en daarnaast schreef hij columns in Vrije Geluiden, het blad van de VPRO. In 1960 kreeg hij de opdracht voor de eerste sportdocumentaire voor de Nederlandse tv.

Media- en sporthistoricus Marnix Koolhaas heeft zich verdiept in het journalistieke leven van Kuiphof. Dat de VPRO zo geïnteresseerd was in sport, was volgens hem niet vreemd: “Die vrijzinnige dominees waren altijd al geïnteresseerd in alles wat nieuw was – dus ook in sport. Kuiphof kreeg van die dominees volledig de vrije hand. Hij mocht maken wat hij wilde. Dat deed hij dan ook vol overgave.”

Zijn eerste documentaire was op 10 augustus 1960, waarin Kuiphof onder meer sprak met voetballegendes Beb Bakhuys en Eddie Pieters Graafland. “In ieder geval hebben we ons best gedaan”, schreef Kuiphof zelf, “in woord en beeld, in filmflitsen en interviews, iets aan te duiden van hetgeen achter de sportprestatie ligt.”

Elfstedenvoorspeller

Hij legde zo de basis voor een serie sportdocumentaires, die elke student op de Rijksuniversiteit van het Sporterfgoed (nog in oprichting) in het eerste jaar al moet bestuderen. Kuiphof beweerde namelijk in een uitzending van 1 december 1962 dat Nederland zich mocht opmaken voor één van de strengste winters ooit.

“Nou, daar heeft hij behoorlijk gelijk in gekregen”, aldus Koolhaas, want daarna volgde de heftigste winter sinds 1789 met de zwaarste Elfstedentocht ooit, gewonnen door Reinier Paping.

Kuiphof liet bij de VPRO zien dat hij gevoel had voor sportgeschiedenis, vaak nog voordat die had plaatsgevonden. Hij verzorgde een serie over onbekende sporten met in juni 1965 een opmerkelijke keuze: dameswielrennen. Kort daarna zou die tak een enorme opleving kennen. Deze beelden zijn daarom bijzonder interessant.

Foto uit het publieke domein via het Nationaal Archief

Schatkamer

Bij de honderdste geboortedag van Kuiphof in 2019 maakte deze website een inventarisatie van deze sportdocumentaires. Er zijn er ongeveer 25 bewaard, vermoedelijk maar een klein deel van zijn complete werk. De rest is verdwenen uit de collectie van Beeld & Geluid.

Koolhaas heeft een simpele verklaring. “Vroeger werden, uit kostenoverwegingen, nooit kopieën van de banden van uitzendingen gemaakt. Als men dan bepaalde beelden nog had, bijvoorbeeld van een mooie voetbalinterland, dan werden die gewoon uit het origineel geknipt.”

Zeven jaar geleden vroegen wij aan de VPRO of zij haar eigen vergeten geschiedenis weer onder de aandacht wilde brengen. Het zou prachtig zijn geweest om die docu’s te digitaliseren, maar dat was allemaal heel erg moeilijk.

Nu is het alsnog gebeurd, omdat Beeld & Geluid is begonnen met de Schatkamer. Het uiteindelijke doel is om alles uit de radio- en tv-geschiedenis online te zetten, mits niet verdwenen of vernield.

En zo maakte Sportgeschiedenis opnieuw een inventarisatie, maar nu in de Schatkamer. Daar staan twintig werken van Kuiphof.

Hier is het overzicht. Als je klikt op de link bij de titel, kun je de aflevering bekijken bij de Schatkamer. (Extragratis bonustip: zorg er wel voor dat je drie vrije dagen hebt opgenomen voordat je de Collectie-Kuiphof opent.)

ACHTER DE SPORTPRESTATIE, 10 augustus 1960

Onder meer met Beb Bakhuys, Eddy Pieters Graafland, Elek Schwartz en Fanny Blankers-Koen

VADERTJE VOETBAL, 2 april 1962

Programma over de Engelse voetballer Stanley Matthews.

DE ELFSTEDENTOCHTEN, 1 december 1962

Reportage van Herman Kuiphof en Wim van de Velde over de geschiedenis van de Elfstedentocht a.d.h.v. interviews met deelnemers aan de elf tot nu toe verreden edities, afgewisseld met archiefmateriaal, onder meer met rijders van 1909.

ONBEKENDE SPORTEN – Kaatsen en windhondenrennen, 24 juli 1963

Let op: vijf verschillende streams

PORTRET VAN EEN SPORTMAN – Abe Lenstra, 30 november 1963

Deze aflevering gaat over de markante Friese oud-voetballer Abe Lenstra, die vrijwel zijn gehele loopbaan, van 1936 tot 1955, als aanvaller voor Heerenveen voetbalde, met een uitstapje van zes seizoenen naar Enschede, en 47 interlands speelde voor het Nederlands elftal.

PORTRET VAN EEN SPORTMAN – Leo Horn, 29 februari 1964

Over de scheidsrechter

ONBEKENDE SPORTEN – Rugby, 30 mei 1964

PORTRET VAN EEN SPORTMAN – Kees Pellenaars, 30 mei 1964

Portret van wielrenner Kees Pellenaars

PORTRET VAN EEN SPORTMAN – Jan Stender, 29 augustus 1964

Portret van zwemtrainer Jan Stender.

ONBEKENDE SPORTEN – Karting, 20 november 1964

Frans van Dusschoten is interviewer. Zijn naamgenoot werd bekend als aangever van André van Duin.

PORTRET VAN EEN SPORTMAN – Arie van Vliet, 21 januari 1965

Portret van de baanrenner

PORTRET VAN EEN SPORTMAN, 21 mei 1965

Onder meer met Bram Appel, Faas Wilkes, Frans de Munck en Kees Rijvers

ONBEKENDE SPORTEN – Dameswielrennen, 10 juni 1965

Onder meer met Ineke van IJken

PORTRET VAN EEN SPORTMAN – Coen Moulijn, 27 oktober 1965

De populaire technicus op de linkerflank bij Feyenoord komt uitgebreid aan het woord. Hij vertelt over zijn stijl van voetballen en tobt af en toe over zijn vorm. Collega-voetballers vinden hem allemaal een sportieve jongen en een goede speler.

VOETBAL VROEGER EN NU, 26 januari 1966

Programma over de kwaliteit van het Nederlands voetbal waarin m.b.v. recente en archiefbeelden een indruk wordt gegeven van de speltechnische ontwikkeling.