Nieuw

Er zijn inmiddels genoeg sportarchieven gedigitaliseerd om een digitaal museum te bouwen

In Groot-Brittannië is jaarlijks de National Sporting Heritage Day, waarbij instellingen hun mooiste objecten online delen. Zoiets gaat op 15 januari ook hier gebeuren met de Elfstedentocht via #11DAG21. Er is online tenslotte al genoeg beschikbaar om een digitaal sportmuseum te bouwen. Dit verhaal lees je gratis, maar een donatie stellen we op prijs. 

Er zijn inmiddels genoeg archiefstukken gedigitaliseerd om een fantastisch online-archief over sportgeschiedenis te openen. Er zijn ook genoeg museumstukken gedigitaliseerd voor een online-museum over sportgeschiedenis. Dat geldt natuurlijk ook voor de culinaire en militaire geschiedenis, maar daar weet ik dan weer niets van.

Bij het Stadsarchief Amsterdam is het heel gemakkelijk om aanvragen te doen om archieven te scannen en online beschikbaar te maken, mits de staat van het materiaal het toelaat. In de afgelopen jaren heb ik dat bij tientallen dossiers gedaan, waarbij het altijd weer een verrassing is wat het oplevert.

Strenge stempels

Het is wel belangrijk om breder te kijken dan alléén de archieven van sportclubs zelf: een goed voorbeeld van een onbekend, maar ook ongekend bruikbaar en informatief archief zijn de politiearchieven. Daarin wemelt het van de vergunningaanvragen, aangiftes en controles voor zo’n beetje elke sportactiviteit, uiteindelijk samengevat in een document vol strenge stempels.

Met zulke politiearchieven kunnen leemtes worden gevuld, zoals in het geval van de Olympische Spelen van 1928 in Amsterdam. Alle documenten van het organisatiecomité zijn verdwenen, omdat één of andere zak hooi van NOC*NSF ooit meende dat die wel bij het grofvuil konden. We zullen daarom nooit meer alles kunnen herleiden, maar dankzij de politiearchieven is het wel degelijk mogelijk om het een en ander te reconstrueren.

Het is mij in ieder geval duidelijk geworden hoe moeizaam de organisatie is geweest bij het wielrennen op de weg en het boksen, omdat die sporten toentertijd de nodige wettelijke beperkingen hadden. De burgemeester van Amsterdam wilde voor deze evenementen alleen voor de Olympische Spelen een uitzondering maken, maar dan wel pas na overleg met minstens zeventien verschillende bestuurlijke organen, tot wanhoop van het organisatiecomité. Die complete dossiers staan al jaren online.

De officiële vergunning voor de Olympische Spelen van 1928, gewoon online bij het Stadsarchief Amsterdam

En ook bij andere sportevenementen in Amsterdam nemen we via de politie een kijkje in de keuken. Zo was er in 1976 hoog bestuurlijk overleg over de Europese wedstrijd Ajax – Manchester United in het Olympisch Stadion. Uit angst voor Engels supportersgeweld kwam er een afgesloten supportersvak: het eerste in de Nederlandse voetbalgeschiedenis. Een andere parel is het dossier over de huldiging van Sjoukje Dijkstra in 1964 in Amstelveen na haar olympische titel van Innsbruck. Tijdens het feest werd gratis sterke drank verstrekt, waarna de organisatie werd bestookt door woedende ouders van ladderzatte kinderen van een jaar of twaalf.

De brandweerarchieven zijn evenzo een fantastische bron voor sporthistorisch onderzoek. Daarin zijn tekeningen en schetsen te vinden van stadions, zodat hulptroepen in geval van nood wisten wat ze moesten doen. Van het Olympisch Stadion zijn in 1928 tientallen blauwdrukken gemaakt, waarop zo’n beetje elke vierkante centimeter is ingetekend en benoemd, ook alle zit- en staanplaatsen. Maanden geleden heb ik de aanvraag ingediend om die te digitaliseren, maar vanwege de corona-chaos is er wat vertraging opgelopen.

Geheugen van Nederland

Erfgoedinstellingen krijgen inmiddels zelf ook steeds meer belangstelling voor de digitale verspreiding van hun materiaal. ‘Foto-archieven, historische documenten, archeologische vondsten, kunstvoorwerpen, films, kranten en boeken: steeds meer erfgoed is tegenwoordig online te vinden en te gebruiken,’ aldus Geheugen van Nederland. Dat is een nieuw samenwerkingsverband van tientallen erfgoedinstellingen, dat bijzondere objecten en verhalen thematisch verspreidt via zijn website en sociale media.

Dit initiatief was nog maar een paar maanden onderweg toen de samenstellers op het idee kwamen om ‘sport’ te belichten. Het leverde het thema ‘Sporthelden’ op, met veertien verhalen, waarbij Sportgeschiedenis heeft geholpen. Voor de verandering gaan die verhalen eens niet over de onvermijdelijke Johan Cruijff, maar juist over relatief onbekende sporters met veel sociale en maatschappelijke weerstand.

Zwemster Netty van der Krieke behaalde successen op de Paralympische Spelen van 1972 in Heidelberg, toen deze sporters nog geen enkele aandacht kregen. NOC*NSF beheert haar nalatenschap. In 1956 scoorde Lenie van der Jagt als veertienjarige het eerste doelpunt voor het Nederlandse vrouwenelftal, in de tijd dat de KNVB niets van vrouwenvoetbal wilde weten. Haar privéarchief wordt beheerd door Atria, het Kennisinstituut voor Emancipatie en Vrouwengeschiedenis. Ignaz Feldmann was een Joodse voetballer uit Oostenrijk, die in Kamp Westerbork een competitie organiseerde om wat afleiding te bieden, zo meldt Westerborkportretten.nl. Met al die verhalen met bijhorende museum- en archiefstukken hebben we zomaar een online-expositie over sportgeschiedenis.

Dag van de Elfstedentocht

Zo gaan we hopelijk hetzelfde pad op als in Groot-Brittannië, waar elk jaar op 30 september National Sporting Heritage Day wordt gevierd. De hele dag worden bijzondere objecten en verhalen gedeeld, de meest recente keer via de hashtag #NSHD2021.

Op mijn initiatief gebeurt iets vergelijkbaars op 15 januari aanstaande tijdens de tweede editie van de Dag van de Elfstedentocht, in ieder geval in samenwerking met het Fries Scheepvaart Museum, Tresoar, het Fries Film Archief, het Drents Archief en het Geheugen van Nederland. Al deze instellingen kruipen die dag achter de hashtag #11dag21 om zo hun mooiste materiaal over de schaatscultuur te delen.

Iedereen kan meedoen door ook een verhaal of moment te delen. Aan het eind van de dag hebben we dan hopelijk voldoende materiaal verzameld voor zowel een online-museum als online-archief over de schaatscultuur. Hopelijk worden er dan ook nog wat dwarsverbanden gelegd met de militaire en culinaire geschiedenis, want daar wil ik toch ook wel eens wat meer van weten.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je je waardering laten blijken met een kleine financiële bijdrage.

 
Mijn gekozen waardering € -

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Meest recente boek: 'Door Wilskracht Zegevieren' over sport in de Tweede Wereldoorlog. Schreef ook boeken over - onder meer - Amsterdam 1928 en de Elfstedentocht, net als de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Al 25 jaar de enige Amsterdammer, die is afgestudeerd op Feyenoord.