Met het kaartspel ‘Van Abe tot Zoetemelk’ maak je spelenderwijs kennis met de sportgeschiedenis

Ik zou de sportgeschiedenis het liefste in een doosje willen doen. Dat is nu gebeurd in het kaartspel Van Abe tot Zoetemelk, een samenwerking van Sport & Memory en VindiQu.

Het was bijzonder leuk werk, om al die gezichten van vroeger weer op het papier terug te zien komen

Dik Bruynesteyn maakte in 1947 zijn debuut als tekenaar. In 1973 bracht hij het boek Van Abe tot Zoetemelk uit met zo’n 200 tekeningen van bekende sporters uit de naoorlogse periode, zowel uit Nederland als internationaal. Voor elke karikatuur schreef hij een verhaaltje. Het eerste exemplaar van het boek overhandigde hij zeer toepasselijk aan Abe Lenstra en Joop Zoetemelk. Later volgde nog een gelijknamig kwartetspel.

Met dit project legde Bruynesteyn tientallen hoofdrolspelers uit de internationale sport vast, waarvan inmiddels veel namen zijn vergeten. Johan Cruijff, Fanny Blankers-Koen en Eddie Merckx hebben hun plek wel gevonden in onze collectieve herinnering. Dat gaat dan weer niet op voor sporters als Kees Koch, Mieke Japis en Els van der Heyden.

Die persoonlijke verhalen in Van Abe tot Zoetemelk zijn geen lemma’s zoals we die nu op Wikipedia vinden, maar allemaal persoonlijke aantekeningen. Bruynesteyn vatte zijn eigen herinneringen zo samen in tekeningen en woorden, wat een heel mooi resultaat opleverde.

‘Het was een heel karwei,’ schreef hij in zijn boek over het selecteren van al die namen. ‘Sommigen zaten zo diep in mijn archief dat het opzoeken langer duurde dan het opnieuw tekenen.’ Toch had hij zich vermaakt met de samenstelling. ‘Het was bijzonder leuk werk, om al die gezichten van vroeger weer op het papier terug te zien komen, nog meer om al die verhaaltjes en meer of mindere bijzonderheden weer eens op te rakelen.’

Net als vroeger

Met zijn opmerking over die gezichten van vroeger stipte Bruynesteyn een punt aan, dat in onze tijd steeds belangrijker wordt bij projecten voor ouderen. Een goed voorbeeld is het programma Voetbal Herinneringen, onderdeel van Alzheimer Nederland. Tientallen voetbalclubs doen hieraan mee, zoals Ajax, Willem II en FC Den Bosch. ‘Samen lekker praten over voetbal, net als vroeger,’ legt de website uit. ‘Het brengt mensen samen, zorgt voor verbinding en schept een wij-gevoel.’

Zelf ben ik al enkele jaren betrokken bij Sport & Memory, die volgens hetzelfde principe werkt. Wij concentreren ons daarbij niet op één voetbalclub, maar hebben ook aandacht voor andere sporters van vroeger – net als in Van Abe tot Zoetemelk.

Dat doen wij weer samen met VindiQu, die zich inzet om de wereld toegankelijk te houden voor mensen die niet kunnen reizen of in een zorglocatie verblijven. Via een livestream met persoonlijke interactie kunnen zij alsnog een bezoek brengen aan musea, evenementen, dierentuinen of natuurgebieden. Zo heb ik dit jaar enkele tientallen interactieve rondleidingen gedaan in het Stadsarchief Amsterdam, waar een tentoonstelling was te zien over 125 jaar Ajax.

Nieuw kaartspel

Ruim een halve eeuw na het werk van Dik Bruynesteyn hebben Sport & Memory en VindiQu opnieuw Van Abe tot Zoetemelk uitgegeven, maar dan als kaartspel. Abe Lenstra bijvoorbeeld staat op ♥2. Sjouke Dijkstra op ♣V. Wout Wagtmans op ♦10. En Ada de Haan op ♠10.

Dit kaartspel is in eerste instantie bedoeld voor ouderen, die spelenderwijs – letterlijk! – allemaal bekende sporters van vroeger tegen kunnen komen. Hiermee komen oude herinneringen hopelijk weer naar boven, waarover ze verder kunnen praten. Het is dus volgens dezelfde gedachte als van Bruynesteyn: ‘Om al die gezichten van vroeger weer op het papier terug te zien komen, nog meer om al die verhaaltjes en meer of mindere bijzonderheden weer eens op te rakelen.’

Enkele maanden geleden hebben we een testversie gemaakt, waarop zeer positief werd gereageerd. Daarop is besloten om Van Abe tot Zoetemelk te maken, waarbij we verwijzen naar Dik Bruynesteyn, nóg zo’n bekend figuur uit de sportwereld van vroeger.

Sociaal product

Dit kaartspel is een sociaal product, waarbij de makers niet de intentie hebben om winst te behalen. We onderzoeken daarom mogelijkheden om dit te verspreiden via ouderenorganisaties en verzorgingshuizen, waarbij de kosten voor het spel zo laag mogelijk moeten blijven – het liefste helemaal gratis. Dat willen we realiseren via fondsen, subsidies, samenwerkingen en giften.

De commerciële verkoop is hiervoor een extra verdienmodel. Als iemand dit kaartspel wil kopen, moet die er altijd een tweede exemplaar bij bestellen. Het eerste exemplaar gaat naar de koper en het tweede exemplaar gaat naar ouderenorganisaties.

Wij streven winstminimalisatie na, want de eventuele opbrengsten zullen niet worden uitgekeerd aan de bedenkers van de spel. Die worden gebruikt om weer nieuwe producten te ontwikkelen.

Zo willen wij nog een tijdschrift maken, dat aansluit op dit kaartspel met korte verhalen over alle sporters – net als Dik Bruynesteyn in 1973 deed. Niet iedereen weet tenslotte uit zijn hoofd wie Theofiel Middelkamp (♣8) of Maarten Sikking (♦7) ook alweer was.

Wij zoeken naar samenwerkingsverbanden en financieringstrajecten.

Heb je belangstelling om mee te doen of wil je meer informatie?

Stuur dan een persoonlijk bericht.