NieuwOlympische Spelen

28 mei 1928: gewonden in Amsterdam tijdens de Nacht van Uruguay

Op 28 mei 1928 startte de voorverkoop voor Nederland – Uruguay, de voetbalwedstrijd voor de Olympische Spelen in Amsterdam. Het zorgde voor rellen in het centrum van Amsterdam en zo’n vijftig gewonden. Een verslag van het vurige voorspel op de Vijzelstraat.

Gevechten in Amsterdam tijdens de voorverkoop van Nederland – Uruguay

Tijdens de Olympische Spelen verheugde het Nederlandse publiek zich vooral op het voetbal, dat eind mei begon. Er werd niet in poules gespeeld, zoals de week eerder bij het hockey, maar volgens het knock-outsysteem. De loting hiervoor werd verricht door prins Hendrik, die Nederland koppelde aan Uruguay, de heersend olympisch kampioen en toentertijd het sterkste landenteam van de wereld.

Dat was even slikken, wat dagblad Het Vaderland schreef: ‘De loting is verre van fortuinlijk geweest. Want het resultaat is geweest, dat Nederland reeds in de eerste ronde tegen Uruguay moet spelen, de winnaar van het Olympisch Voetbaltournooi in 1924. Het spreekt van zelf, dat toen Nederland en Uruguay na elkaar uit de bus kwamen, er iets van teleurstelling te lezen lag op de gezichten van de Nederlandse voetballeiders, dat de aanwezige pers-vertegenwoordigers zich min of meer schampere woorden lieten ontvallen, welke echter dienden om ook hun leedwezen over deze wanbof te maskeeren, en dat de leden van Comité 28 elkander eens bedenkelijk aankeken, omdat zij – en terecht – gaarne voor het financieele succes der Spelen het Nederlandsch elftal niet in de eerste ronde geëlimineerd zouden zien. ‘

Politie houdt het volk in bedwang

De kans dat Nederland de volgende ronde zou halen, was minimaal. Aan de andere kant was de tegenstander zo beroemd dat iedereen die wedstrijd wilde zien. De belangstelling voor toegangskaarten was daarom enorm. Kranten schreven dat bij elk gerucht dat er ergens in de stad kaarten te koop waren, de mensen meteen in een taxi sprongen om eens te kijken.

Er bleek echter maar één legale mogelijkheid om aan kaarten te komen en dat was wachten tot de deuren van de twee (!) voorverkoopadressen open gingen, op Pinkstermaandag 28 mei om tien uur in de ochtend. Het liep helemaal uit de hand.

 

Woeste tooneelen

Niet de Voetbalbond maar de organisatie van de Olympische Spelen was verantwoordelijk voor de verkoop van de kaartjes. Hiervoor waren slechts twee plekken: bij het gebouw van de Handelsmaatschappij aan de Vijzelstraat voor kaarten op de Marathontribune en bij het oude gebouw van de Handelsmaatschappij in de Nieuwe Spiegelstraat voor de staanplaatsen.

Zestien uur voordat hier de verkoop begon stonden er al honderden mensen te wachten. Enkele uren later waren dat er enkele duizenden, die zorgden voor een enorm gedrang op de grachten. Dat trok weer nieuwe belangstellenden aan, die wilden weten waarom het zo druk was. Ook uitbaters zagen de kans schoon om even snel wat extra’s te verdienen.

Een verslaggever van de Nieuwe Rotterdamsche Courant stond in de massa: ‘De nieuwsgierigen kwamen in drommen opzetten om het met eigen oogen te zien. Met hun kwamen de kooplieden in sinaasappelen, limonade en bier. De sinaasappelen werden duur verkocht, maar bovendien werden de leege kisten aan den man gebracht als zitplaatsen. Men kan gerust zeggen dat 85% behoorde tot het gilde der opkoopers of er waren neegezet om kaarten te halen.’

Lange rij wachtenden

Minder gunstige elementen

Tot dan toe was het alleen nog druk, maar nog niet onrustig. Daar kwam echter snel verandering in, aldus opnieuw de N.R.C.: ‘Toen om twee uur de cafés gesloten werden, kwamen de minder gunstige elementen uit Regulierdwarsstraat en uit andere straten uit de omgeving van het Rembrandtplein zich onder de menigte mengen. Zij trachtten de orde te verstoren en de politie had handen vol werk. Nog erger werd het toen de hooglampen om de andere, zooals ’s nachts gebruikelijk is, werden gedoofd. De Vijzelstraat kwam in het half-duister. Dezen bovengenoemden elementen was dit een kolfje naar de hand. Zij drongen zich tusschen de wachtende in, waardoor kloppartijen ontstonden.’

De hele nacht door waren er opstootjes, charges, flauwvallende dames, incidenten en ordeverstoringen. ‘Zoo kwam de ochtend aan. De politie kreeg versterking. Niet minder dan 24 ruiters en 80 agenten te voet waren tegen de opening van de bureaux aanwezig. De straten waren een augiusstal gelijk.’

Vlak voordat de verkoop begon ontstond er een nieuw probleem, aldus een verslaggever: ‘Het tramverkeer in de Vijzelstraat moest doorgaan en nu waren er listige lieden, die midden in de afgezette straat van de tram sprongen om zoodoende vooraan in de file te kunnen binnendringen. Dit werd hun belet door kordate rechercheurs en bovendien door reglementair wachtenden zelf. Want deze laatsten vooral, die daar nu al ruim 15 uur stonden, konden het niet toelaten dat door zoo’n meneertje, die geslapen had op zijn eigen bed, ontbeten in zijn eigen huiskamer, geschoren en wel, in zijn beste Pinksterpak, zoo maar eventjes van de tram af zou wippen en voor hun neuzen zou gaan staan.’

Om de ellende niet nog groter te maken dan die al was, begon de verkoop een half uur eerder. Binnen dertig minuten was alles verkocht, tot frustratie van iedereen die nog stond te wachten:

‘De honderden en honderden, die vergeefs hadden gewacht, waren woedend. Het gaf hier aanleiding tot tooneelen, die niet minder werden toen de politie de straat begon te ontruimen en die menigte, waarvan de meesten van gisteravond tien uur hadden gewacht, aanmaande heen te gaan.’

Cartoon in de Revue der Sporten over de Nacht van Uruguay

Dit nooit weer!

De kranten waren duidelijk wie hiervoor verantwoordelijk was: de organisatie van de Spelen. Hoe haalde die het in haar hoofd om zo weinig verkoopadressen te regelen? Waarom was er geen gebruik gemaakt van het netwerk van sigarenboeren, waar de Voetbalbond altijd op terugvalt voor internationale wedstrijden? Waarom is eigenlijk nooit verteld dat er zo weinig kaarten waren, waardoor duizenden mensen voor niets hadden staan wachten?

Ofwel: ‘Deze manier van verkoopen mag ook wel als een mislukking worden beschouwd. Zoo iets mag zeker niet weer voorkomen! Iets dergelijks als zich in de laatste 24 uur heeft afgespeeld, mag niet meer voorkomen.’

In die avond vielen in ieder geval vijftig gewonden en lag de straat vol met rotzooi, zo’n vier schuiten en enige karren met vuil. Met andere woorden: ‘Nog nimmer heeft een voetbalwedstrijd zoo’n boeiend voorspel gehad.’

Publiek rent naar binnen voor de voetbalwedstrijd

Op de dag van de wedstrijd zelf, 30 mei 1928, doken de zwarthandelaren en vervalsers op. In de kranten werd hiervoor gewaarschuwd. De prijzen liepen op tot zestig gulden en vaak zelfs meer – een gigantisch bedrag in 1928. Een Amerikaan zou voor vier toegangskaarten zelfs 4000 gulden hebben betaald. Ter vergelijking: in 1928 huurde een gezin een etage in een woonhuis voor ongeveer honderd gulden per maand.

Voordat de wedstrijd begon werden zo’n 20 zwarthandelaren opgepakt. Vlak voor aanvang was de waarde van hun tickets overigens gedaald tot zo’n vijftig cent, na de eerdere zestig gulden. Nederland verloor trouwens met 2-0, maar Amsterdam had het nog lang over die wedstrijd. En misschien nog wel meer over het vurige voorspel rond de Vijzelstraat.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je je waardering laten blijken met een kleine financiële bijdrage.

 
Mijn gekozen waardering € -

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Meest recente boek: 'Door Wilskracht Zegevieren' over sport in de Tweede Wereldoorlog. Schreef ook boeken over - onder meer - Amsterdam 1928 en de Elfstedentocht, net als de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Al bijna 25 jaar de enige Amsterdammer, die is afgestudeerd op Feyenoord.