NieuwOlympische Spelen

75 jaar geleden werd de Duitse turnlegende Gustav Flatow vermoord

De Duitse turnneven Gustav en Alfred Flatow wonnen gezamenlijk vijf gouden olympische medailles. Deze Joodse sporters vluchtten naar Nederland om te ontsnappen aan de nazi’s, maar werden vanuit Rotterdam alsnog gedeporteerd. Op 29 januari 1945 werd Gustav vermoord in Theresienstadt.

Gedenksteen in Berlijn voor Gustav en Felix Flatow

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn 35 Nederlandse olympiërs omgekomen, waarvan de meerderheid in een concentratiekamp. In mijn volgende boek Door Wilskracht Zegevieren over sport en de oorlog beschrijf ik ze allemaal.

Naast de 35 olympiërs woonden er nog twee Duitse voormalige deelnemers aan de Olympische Spelen in ons land. Alfred en Gustav Flatow waren twee turners, die bij elkaar opgeteld zes olympische medailles wonnen: vijf goud en één zilver. Ze waren neven van elkaar met Alfred als deelnemer in 1896 en Gustav in 1896 en 1900.

In eigen land ontvingen ze hiervoor geen enkel eerbetoon, maar werden ze juist onthaald op een woedende reactie van de Deutsche Turnerschaft. Deze organisatie stond zeer vijandig tegenover de internationale sportcultuur van de Olympische Spelen, waarbij Pierre de Coubertin ook nog eens Fransman was, volgens de Turnerschaft een aartsvijand van Duitsland. De neven Flatow kregen daarom een wedstrijdverbod van twee jaar opgelegd.

Dat de neven Joods waren, maakte het allemaal nog moeilijker, ook bij de Duitse turnorganisatie. Het werd helemaal uitzichtloos na de Duitse machtsgreep van de NSDAP in 1933. Gustav vluchtte meteen naar Nederland en arriveerde in Rotterdam; Alfred volgde vijf jaar later.

Na de Duitse inval zaten ze opnieuw in de val, alhoewel het gezin van Gustav probeerde onder te duiken in Driebergen. Op 30 december 1943 echter werd zoon Stefan gearresteerd en paar dagen later Flatow en zijn vrouw. Dochter Anni ontsnapte naar Bennekom, maar is sindsdien spoorloos verdwenen. Gustav werd in januari 1945 vermoord in Theresienstadt, op dezelfde plek waar zijn neef eind 1942 al was omgekomen.

Zoon Stefan overleefde de oorlog en leidde een anoniem leven in Rotterdam totdat de Duitse sporthistoricus Volker Kluge hem daar in de jaren tachtig opspoorde. Het zorgde voor een heropleving van interesse in het lot van deze turnneven – eerst in de DDR en daarna ook in het westen. Inmiddels is er een speciale postzegel gemaakt en werd in Berlijn een straat naar ze vernoemd.

Ook werd een speciale Flatow-medaille in het leven geroepen voor turners die opvallen door hun sportieve gedrag. Epke Zonderland was in 2017 de eerste niet-Duitser die deze eervolle onderscheiding kreeg overhandigd.

Te verschijnen in april

Advertentie

Bestel bij Bol.com

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Auteur van 'Amsterdam 1928' en de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Bezig met boekenserie over Amsterdam en sport. Nog steeds de enige Amsterdammer die is afgestudeerd op Feyenoord.