Nieuwe wintersporten zoeken olympische erkenning

Wat is de overeenkomst tussen bridge en sledehondenrennen? Ze willen allebei worden toegelaten tot de Olympische Winterspelen.

Bandywedstrijd in 1959 tussen Finland en de Sovjet-Unie. Foto Museovirasto via Europeana

Het is dringen bij het IOC, want er zijn veel sporten die proberen om de olympische status te krijgen.

Olympisch wielerkampioene Anna van der Breggen nam wel eens deel aan de wintertriatlon

Ski-mountaineering

Bij de Winterspelen van Milaan en Cortina d’Ampezzo was voor het eerst sinds 1998 een geheel nieuwe sport aan de olympische agenda toegevoegd. Het gaat hier om ski-mountaineering, in ons land ook wel ski-alpinisme genoemd. In Milaan stonden er voor deze sport drie medaille-onderdelen op het programma: een sprintwedstrijd voor mannen en vrouwen en een gemengde estafette.

Ski-mountaineering is een combinatie van skiën en bergsport. De deelnemers moeten hierbij een parcours afleggen door een besneeuwd, bergachtig landschap, waarbij zowel de beklimmingen als afdalingen grotendeels op toerski’s moeten worden gedaan, bergop door gebruik te maken van stijgvellen. Vaak is er ook een steil stuk omhoog waar de ski’s op de rug moeten worden gedragen. De afdaling gaat over deels slecht begaanbaar terrein.

De klassieke competitievorm voor ski-mountaineering behelst meestal een wedstrijd van anderhalf à twee uur, met soms meerdere beklimmingen en afdalingen. Voor het programma van de Winterspelen van Milaan had het IOC echter gekozen voor de veel kortere, bijna circus-achtige sprint, die nooit veel langer duurt dan een paar minuten.

Deze keuze is gemaakt omdat men een spectaculair en spannend kijkspel wil. Aan lange wedstrijden in een uitgestrekt en onoverzichtelijk landschap, die niet of nauwelijks voor publiek en televisiekijkers te volgen zijn, heeft het IOC een broertje dood.

De Nederlanders Jens van Vliet en Nienke Oostra probeerden tevergeefs om zich voor Milaan te kwalificeren voor het estafette-onderdeel.

Net als biatlon is ski-mountaineering ontstaan uit de vroegere ‘militaire patrouille’. Italië, Frankrijk, Slowakije en Zwitserland stonden aan de basis van de aanpassing en de heropleving van deze sport. In 1992 werd er voor het eerst om de Europese titel gestreden, tien jaar later volgde het eerste wereldkampioenschap. Bij de International Ski Mountaineering Federation zijn nu circa 55 landen aangesloten.

Hoop

De toelating van ski-mountaineering tot het programma van de Winterspelen heeft de hoop op een olympische toekomst bij andere sporten aangewakkerd. Dat geldt allereerst voor sporten die ooit een olympische demonstratiesport zijn geweest en nu hopen op een hernieuwde kans. Ook nieuwe wintersporten kloppen echter op de olympische deur. Tot slot zijn er ook nog sporten die je in eerste instantie niet zo snel met de Winterspelen zou associëren, maar die desondanks hopen op een plaats in het programma.

Wat zijn nu de sporten en sportonderdelen die de laatste jaren naast de prijzen hebben gegrepen in de grote Winterspelen-tombola? Een overzicht.

Bandy

Bandy is een teamsport op het ijs en kan worden beschouwd als de moedersport waaruit het nu veel populairdere ijshockey is ontstaan. Op het eerste gezicht lijken beide sporten nog veel op elkaar. Toch zijn er ook aanmerkelijke verschillen.

Net als ijshockey wordt bandy gespeeld op schaatsen en met een stick, maar wel met een klein balletje in plaats van een puck. Verder is opzettelijk lichamelijk contact niet toegestaan. Hierdoor is bandy lang niet zo hard en agressief als ijshockey.

De sport is halverwege de negentiende eeuw in het noordoosten van Engeland uitgevonden, maar wordt nu vooral gespeeld in Scandinavië en Rusland. De eerste internationale bandywedstrijd vond in 1891 in Nederland plaats tussen een Engels clubteam en een team van sporters uit Haarlem.

In 1952 was bandy bij de Olympische Winterspelen van Oslo een demonstratiesport. Daarnaast worden er al vanaf 1957 wereldkampioenschappen gehouden.

Ook in ons land wordt nog steeds bandy gespeeld, zij het op een zeer bescheiden schaal. Er zijn nog een stuk of vijf clubs, waarvan de Bandyvereniging Nijmegen de meest vooraanstaande is. Toch haalt Nederland internationaal een behoorlijk niveau. Tijdens het wereldkampioenschap van 2026 in Pori (Finland) handhaafde Oranje zich in de A-poule en werd een vijfde plaats behaald.

Er zijn tegenwoordig circa dertig landen aangesloten bij de internationale bond voor bandy. Ondanks het feit dat het Internationaal Olympisch Comité bandy officieel als potentieel olympische sport heeft erkend, lijkt deelname aan de Spelen nog ver weg. Voorafgaand aan Sotsji werd beslist dat de sport geen deel zou uitmaken van het programma van de Olympische Winterspelen in 2014 en 2018. Een nieuwe poging om dan in 2022 tot de Spelen te worden toegelaten onderging hetzelfde lot.

Het grote nadeel van het sledehondenrennen is de versnippering

IJsklimmen

Een andere verliezer als het gaat om toelating tot de Olympische Winterspelen is ijsklimmen. Deze vorm van klimsport, waarbij een verticale ijswand of een bevroren waterval moet worden beklommen, deed net als bandy een verzoek tot toelating tot het officiële programma van Peking in 2022. Ook voor ijsklimmen kwam er nul op het rekest.

De internationale klim- en bergsportfederatie IUAA blijft hoop houden, want bij de demonstraties ijsklimmen in Sotsji en Pyeongchang – overigens niet als een officiële olympische demonstratiesport, want dat fenomeen bestaat sinds 1992 niet meer – werd bij de IOC-bestuurders veel goodwill gekweekt.

Ski-Oriëntatie

Ski-Oriëntatie of ‘Ski-O’ is een sportonderdeel waarbij deelnemers op langlaufski’s zo snel mogelijk een wedstrijdtraject moeten afleggen met behulp van een kaart en eventueel een kompas. Vanaf de start moeten de sporters via gemarkeerde punten en een zelf uitgestippelde route naar de eindstreep. Hierbij is het zaak om goed te navigeren en de beste routekeuzes te maken.

Ski-O is de tweede liefde van de Noorse schaatsster Ragne Wiklund.

De sport is aan het eind van de 19e eeuw in Scandinavië ontstaan als oefening voor militairen. Noorwegen is de bakermat voor Ski-O als wedstrijdsport, maar ook in landen als Finland, Rusland, Zweden, Tsjechië, Italië en Bulgarije is ski-oriëntatie populair. Om de twee jaar wordt er gestreden om de wereldtitel, het eerste WK vond in 1975 plaats in Finland.

In 2006 en 2014 besliste het Internationaal Olympisch Comité negatief over toelating van Ski-O tot het programma van de Winterspelen.

Wintertriatlon

Ook de wintertriatlon heeft in het verleden nadrukkelijk geprobeerd een plek op de olympische wedstrijdkalender te krijgen, het laatst in 2014. Tot nog toe zonder succes.

Wintertriatlon is de winterse variant van de veel bekendere (zomer) triatlon, waarbij het zwemmen plaats heeft gemaakt voor langlaufen (bij internationale wedstrijden) of schaatsen (bij wedstrijden in Nederland). Bij wedstrijden die meetellen voor de World Cup en bij het wereld- en Europees kampioenschap bestaat een wintertriatlon uit 7 kilometer hardlopen, 12 kilometer mountainbiken en 10 kilometer langlaufen.

Sinds 1997 vindt er ieder jaar een wereldkampioenschap plaats. Vooral Duitsland, Italië, Rusland, Noorwegen, Oostenrijk en Zwitserland zijn belangrijke wintertriatlonlanden.

Ook in Nederland worden er ieder jaar wintertriatlons gehouden. Vooral die van Assen was jarenlang populair, maar na de sluiting van de ijsbaan werd de rol van de de Drentse hoofdstad min of meer overgenomen door Enschede.

Soms zitten er onder de deelnemers bekende Nederlandse sporters. Pien Keulstra, de nationale kampioen wintertriatlon 2015 bij de vrouwen won als jonge meid in 2012 nog gouden medailles bij het schaatsen op de NK Afstanden. Ook wereld- en olympisch wielerkampioene Anna van der Breggen nam wel eens deel aan de wintertriatlon.

De succesvolste Nederlandse atlete op de wintertriatlon is zonder enige twijfel Marianne Vlasveld. Tussen 1999 en 2005 behaalde de Friezin bij de strijd om de wereldtitel twee keer goud, twee keer zilver en twee keer brons. In dezelfde periode won ze bij het Europees kampioenschap drie gouden en vier zilveren medailles.

IOC-prases Kirsty Coventry uit Zimbabwe ziet het plan wel zitten

Skibobben

Skibobben – een sport waarbij op een soort fietsframe met stuur en zadel, met daaronder twee korte ski’s, van een besneeuwde berg wordt afgedaald – werd na de Tweede Wereldoorlog populair in de Alpenlanden. In eerste instantie was het nog een louter recreatieve bezigheid, maar begin jaren 60 werd de internationale skibob-bond opgericht.

In 1963 was er voor het eerst een EK, gevolgd door het eerste wereldkampioenschap in 1967. De internationale bond FISB lijkt echter nog geen haast te maken met olympische erkenning.

Tot zover de sporten waarvan de kans om tot de Winterspelen te worden toegelaten klein maar niet helemaal onmogelijk is. Voor de volgende sporten lijkt de situatie vrijwel uitzichtloos.

Synchroonschaatsen

Synchroonschaatsen is een vorm van kunstrijden waarbij een groep van maximaal zestien schaatsers in groepsverband een kür rijdt en allerlei sprankelende patronen op het ijs laat zien. Ondanks een intensieve lobby bij het IOC bleek Pyeongchang voor de synchroonschaatsers een brug te ver.

Toevoeging van dit onderdeel zou voor de Winterspelen een fiks aantal extra deelnemers betekenen en dat lijkt sowieso niet te passen in de olympische planning.

Ski-ballet

Ski-ballet, de vorm van freestyle skiën die twee keer een demonstratie-onderdeel was, is nu op sterven na dood. Er wordt zelfs al geen wereldkampioenschap meer gehouden.

Ski-Arc, waarbij het langlaufen wordt gecombineerd met het schieten met pijl en boog, verschilt gewoon te weinig van biatlon, de sport waarvan het is afgeleid.

Sledehondenrennen

Het grote nadeel van het sledehondenrennen, dat in 1932 in Lake Placid nog een demonstratiesport was, is de versnippering. Er zijn meerdere internationale bonden voor één en dezelfde sport, er wordt geracet met diverse soorten rashonden (ieder zijn eigen wedstrijd), elk aantal honden dat mag worden ingespannen levert direct weer een nieuwe klasse op en er zijn wedstrijden voor de korte, de middellange en de lange afstand.

Zonder standaardisatie en zonder het drastisch terugbrengen van het aantal toegestane klassen lijkt ieder verzoek aan het IOC volstrekt kansloos. Jammer voor de Nederlandse sledehondenmenner Roderick Glastra, die in 2009 en 2010 wereldkampioen werd en nog in 2022 een zilveren WK-plak behaalde.

Bridge

Tot slot zijn er nog enkele andere sporten die zichzelf een plaatsje op de Winterspelen hadden toebedacht. Bridge bijvoorbeeld.

Hoewel de discussie of bridge nu echt een sport is of niet wel nooit zal verstommen, heeft de Wereld Bridge Federatie al vele jaren met grote inzet aansluiting bij de olympische familie gezocht.

In 1995 was er dan eindelijk het eerste succes. In dat jaar gaf het IOC de internationale bridgebond olympische erkenning. Een plaats in het programma van de Spelen bleef echter uit. Zelfs de naam ‘Bridge Olympiade’ voor een prestigieus bridgetoernooi, dat net als de Spelen een cyclus van vier jaar kende, kon het IOC niet vermurwen.

Omdat de bridgebestuurders vermoedden dat dat ook kwam omdat er op de Zomerspelen geen plaats was, richtte men de aandacht op de Winterspelen. Even leek die truc te lukken, want in 2002, een week voor de Winterspelen van Salt Lake City, was diezelfde stad ook gastheer voor het zogenaamde IOC Grand Prix bridgetoernooi. De plaats en het tijdstip van dat evenement deden in bridge-kringen de hoop op een volwaardige olympische status oplaaien.

Tevergeefs. De tekst van het olympisch handvest was overduidelijk: deelname aan de Winterspelen is uitsluitend voorbehouden aan sporten die plaatsvinden in de sneeuw of op het ijs.

Veldrijden en veldloop

Datzelfde olympisch handvest is natuurlijk ook de belangrijkste belemmering voor de hardnekkige pogingen van wielerbond UCI en atletiekbond World Athletics om het veldrijden en de veldloop op het programma van de Winterspelen te krijgen. Bovendien zijn ook de echte wintersportbonden fel tegen dit plan. Zij stellen zich op het standpunt dat met het toelaten van deze sporten het merk, het erfgoed en de identiteit van de Winterspelen verwateren.

Toch lijkt de lobby van de UCI en World Athletics zeker niet kansloos. IOC-prases Kirsty Coventry uit Zimbabwe ziet het plan wel zitten en lijkt zelfs bereid om de tekst van het olympisch handvest aan te passen om de nieuwe introductie mogelijk te maken. Vooral het argument dat met het toelaten van de veldloop de Winterspelen veel toegankelijker worden voor atleten van het Afrikaanse continent zou wel eens de doorslag kunnen geven.

Ergens deze zomer valt de beslissing.