Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden vier Nederlandse olympiërs uit de paardensport gedood

Op 4 mei is bij het Olympisch Stadion de Nationale Sportherdenking. Het thema is de paardensport in de Tweede Wereldoorlog.

Sinds 2005 is het de gewoonte om stil te staan bij de sport in de Tweede Wereldoorlog.

Alle namen van vermoorde sporters verdienen het gekend en genoemd te worden

Nooit verteld

Omgekomen sporters zijn zeker niet belangrijker dan slachtoffers uit andere delen van de samenleving. Toch is er een Nationale Sportherdenking, omdat we op die manier thema’s kunnen bespreken, die aansluiten bij de interesses van sportliefhebbers.

Ook blijkt dat veel van die oorlogsverhalen in onze tijd volkomen zijn vergeten of zelfs nooit eerder zijn verteld. Zo werd vorig jaar het oorlogsmonument van de Tennisbond in ere hersteld. In 2022 werden in nabijheid van bondscoach Louis van Gaal de namen gepresenteerd van de spelers van het Nederlands elftal, die in de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen.

Het idee hierachter wordt bondig samengevat door Lodewijk Asscher, voormalig voorzitter van het Comité Nationale Sportherdenking. “Alle namen van vermoorde sporters verdienen het gekend en genoemd te worden.”

Geen monument

In de afgelopen vier jaar presenteerde ik elke keer een namenlijst van omgekomen sporters, aansluitend bij het thema dat jaar. Bij het voetbal, schaken, zwemmen en tennis was dat mogelijk, omdat de bonden na afloop van de oorlog zulke overzichten maakten. Dat is in de paardensport nooit gebeurd, zodat er op 4 mei niet opnieuw zo’n overzicht wordt gepresenteerd.

Toch is er wel wat bekend, gebaseerd op onderzoek dat ik zes jaar geleden presenteerde in mijn boek Door Wilskracht Zegevieren – Sport in de Tweede Wereldoorlog. Daarin staan de namen van 39 olympiërs, die Nederland verloor tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vier van deze sporters hadden ons land vertegenwoordigd tijdens een onderdeel in de paardensport.

Deze namen worden op 4 mei genoemd tijdens het inhoudelijke deel van de Nationale Sportherdenking. Hier is alvast een overzicht.

Pierre Marie Robert Versteegh

Sragen, 6 juni 1888 – Sachsenhausen, 3 mei 1942

Springruiter Pierre Versteegh deed in 1928 en 1936 mee aan de Olympische Spelen. In 1928 won hij een bronzen medaille.

Tijdens de Duitse inval bezat Versteegh de rang van luitenant-kolonel der Marechaussee. Na ontbinding van de Nederlandse krijgsmacht raakte hij betrokken bij verzetswerk.

Op 12 september 1941 werd hij door twee Nederlandse politiemannen opgepakt, op de dag dat zijn dochter in het huwelijk was getreden. Na gevangenschap in het Oranjehotel, Kamp Amersfoort en gevangenis Wolvenplein te Utrecht werd hij afgevoerd naar Sachsenhausen.

Daar werd hij op 3 mei 1942 met een nekschot om het leven werd gebracht. Dat was op dezelfde dag en dezelfde plek als Richard Schoemaker, die als schermer had meegedaan aan de Olympische Spelen.

Versteegh ontving postuum het Verzetsherdenkingskruis. Hij is vernoemd in een straat in een naoorlogse wijk in Bussum Zuid.

Alexander van Geen

Den Haag, 7 december 1903 – Java Zee, 27 februari 1942

Alexander van Geen groeide op in een adellijk geslacht met een lange traditie bij het leger. Hij groeide op in Apeldoorn, waar zijn vader aan het Koninklijk Hof werkzaam was.

Op de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn eindigde hij op de achttiende plaats bij de militaire vijfkamp.

Van Geen diende in Nederlands-Indië. Op 27 februari 1942 sneuvelde hij bij de Slag in de Javazee. Na de oorlog kreeg hij vanwege zijn getoonde moed postuum de Bronzen Leeuw.

Tien jaar geleden bleek dat de wrakken van de geallieerde schepen van de Slag in de Javazee waren weggesleept, waarschijnlijk voor het ijzer. Het betreft de Hr.Ms. De Ruyter, Java en Kortenaer, inclusief de resten van 915 Nederlandse opvarenden en 259 Indonesische bemanningsleden. Zo verdween ook het oorlogsgraf van Van Geen.

Eddy Kahn

Den Haag, 11 december 1906 – Frankrijk, 19 augustus 1944

Eddy Kahn eindigde op de Spelen van 1936 op de dertiende plaats bij de military, een combinatie van dressuur, terreinrijden en springconcours. Het overgrote deel binnen zijn sport werd beoefend door militairen, maar Kahn was één van de weinige burgers die meedeed aan nationale en internationale wedstrijden.

In 1941 vertrokken zijn vrouw en kind via Portugal naar de Verenigde Staten, terwijl hij achterbleef in Amsterdam. Hij werd opgepakt door de Duitsers, maar na een gevangenenruil mocht hij alsnog naar de VS vertrekken.

Via Canada belandde hij bij het Britse leger, waarmee Kahn zijn vaderland wilde bevrijden. Hij diende bij het 6e bataljon van de Royal Welch Fusiliers. Kahn sneuvelde tijdens de gevechten bij Falaise, als tijdelijk reserve 1e luitenant.

Tjeerd Pasma

Rinsumageest, 24 juni 1904 – Ede, 28 december 1944

Vijfkamper Tjeerd Pasma deed in 1928 mee aan de Olympische Spelen in Amsterdam. Hij eindigde daar op de 24^e plaats in het eindklassement.

In Nederland was hij twee keer nationaal kampioen polsstokhoogspringen. In 1939 behaalde hij ook de nationale titel in de vijfkamp, de laatste editie vóór de Duitse inval.

Op 27 december 1944 stortte een V1 neer in Ede, precies in het huizenblok van het gezin van Pasma. Zijn dochter kwam meteen om het leven. Pasma bezweek een dag later aan zijn verwondingen.