NieuwOlympische SpelenSport en politiek

Tijdens de Zomerspelen van 1980 was niemand geïnteresseerd in homoprotest

Tijdens de Olympische Winterspelen van 2014 in Sotsji was er veel protest tegen de Russische anti-homowetgeving. Tijdens de Olympische Spelen van 1980 in Moskou voerde de Italiaanse homoactivist Vincenzo Francone in zijn eentje actie. “Een aanslag op de olympische beweging, “aldus de Russen.

Een groot aantal Westerse landen bleef weg van de Olympische Spelen van 1980 uit protest tegen de mensenrechtenschendingen in de Sovjet-Unie. Het was tevens een reactie op de Russische aanwezigheid in Afghanistan. In de marge van deze wereldwijde beweging was er ook nog een demonstratie tegen de behandeling van homoseksuelen in de Sovjet-Unie. Wat tijdens de Winterspelen in Sotjsi het belangrijkste kritiekpunt was, speelde 34 jaar eerder amper een rol.

In de Sovjet-Unie was homoseksualiteit strafbaar. In juli 1978 bijvoorbeeld werd een dissident in Litouwen veroordeeld tot een jarenlange straf, onder meer omdat hij ervan werd beschuldigd homoseksueel te zijn. Ruim een jaar voor aanvang van de Spelen verklaarde de Internationale Vereniging van Homoseksuelen dat zij daarom acties wilde voeren om hierop de aandacht te vestigen.

Hetzelfde probleem gold echter voor de Winterspelen van 1980 in het Amerikaanse Lake Placid, want ook in de Verenigde Staten was de positie van homoseksuelen slecht. Dat zal wel de reden zijn geweest dat de homoprotesten in 1980 internationaal veel minder steun kregen dan nu. De Amerikaanse president bijvoorbeeld zei er niets over.

Rake klappen

De Leeuwarder Courant meldde op 22 juli 1980 toch van een kleine actie: ‘Voor het eerst sinds de opening van de Olympische Spelen in Moskou heeft zich in de Russische hoofdstad een incident voorgedaan, waarbij twee westerse journalisten en een voorvechter van de rechten van homofielen werden gearresteerd.’

Het ging om de Italiaanse activist Vincenzo Francone, die zich wilde vastketenen aan de hekken rond het Leninmausoleum bij het Kremlin. Journalisten van het Amerikaanse UPI en het Franse AFP waren erbij om verslag te doen. ‘Daarbij werden van Russische zijde rake klappen uitgedeeld, camera’s uit de handen getrokken en filmpjes verwijderd.’ De journalisten werden na een half uur vrijgelaten.

De Washington Post keek in 2014 terug op deze affaire. Francone, geboren in 1947, werd niet meteen vrijgelaten, maar volgens ooggetuigen op de grond geslagen. De dag erna werd hij het land uitgezet.

Smerig

Peter Ouwerkerk van Het Vrije Volk wist nog wat meer: ‘Francone wilde de aandacht vestigen op de arrestatie en gevangenzetting van twee jonge Russen, Viktoras Piatkoes en Gennadi Trifomov. In beide gevallen wegens homoseksualiteit.’

In een ander artikel schreef Ouwerkerk dat westerse journalisten op een Russische persconferentie vragen stelden over deze arrestatie. “Ik wil op dat soort smerige zaken niet ingaan tegenover een gehoor, dat ik respecteer,” aldus een woedende woordvoerder. “Alleen, dit: het Rode Plein is voor de Sowjets een heilig plein. Als iemand meent een demonstratie te moeten houden voor de mensenrechten, en hij doet dat in het bijzonder voor homosexuelen, dan kan ik slechts antwoorden: wat heeft dit met de Olympische Spelen te maken?”

Hij vond het daarom terecht dat er zo streng was ingegrepen: “Wij zagen dat niet als een daad voor homoseksuelen, maar als een aanslag op de olympische beweging. Deze daad was voorbereid om de Olympische Spelen in Moskou te misbruiken. Deze zaak is erg smerig en het is het laatste wat ik er over zal zeggen.” En dat klopte, want daarna heeft niemand het er meer over gehad.

Vincenzo is in 2009 overleden.

Advertentie

Reserveer bij bol.com

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Auteur van 'Amsterdam 1928' en de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Bezig met boekenserie over Amsterdam en sport. Nog steeds de enige Amsterdammer die is afgestudeerd op Feyenoord.