Sport en politiekWinterspelen

Sport en politiek op de Olympische Winterspelen

Een historische analyse over bijna zeventig jaar Rusland en de Olympische Spelen. Waar Moskou in 1946 mee begon, is in 2014 eindelijk afgerond: de Olympische Winterspelen als geopolitiek spel.

In de jaren voor de Tweede Wereldoorlog wilde de Sovjet-Unie geen onderdeel uitmaken van het IOC. Liever organiseerde het land eigen communistische sportevenementen in plaats van mee te doen aan de Olympische Spelen. Na de Tweede Wereldoorlog werd deze houding gewijzigd.

De Sovjet-Unie maakte aanvankelijk bekend aan de Winterspelen van 1952 mee te doen, maar stelde dit toch nog vier jaar uit. De sporters zouden anders te weinig tijd hebben om succesvol te zijn – lees: om met méér medailles naar huis te gaan dan de Amerikanen. Als je dan toch meedoet aan de krankzinnige recordjacht, moet je het natuurlijk wel goed doen.

De Onzichtbaren

Zodoende waren er alleen waarnemers uit de Sovjet-Unie op de Winterspelen van 1952. Later dat jaar deed het land overigens wel mee aan de Zomerspelen in Helsinki en eindigde op de tweede plaats in het medailleklassement – achter de VS.

Het winterdebuut vier jaar later was overweldigend, want de Sovjet-Unie eindigde op de eerste plaats van het medailleklassement – geheel volgens wens. Tijdens de 1 mei-viering dat jaar liepen alle winnaars van een olympische medaille mee in de grote parade in Moskou – vrolijk zwaaiend tussen de tanks en de kernbommen.

Zo was de Koude Oorlog uitgebreid naar de Olympische Spelen, waarbij de gedachte dat sport verbroederend werkt in het geheel niet opging. In De Tijd van 19 februari 1955 stond een bijzonder verhaal over zeven Russische skiërs en twaalf officials, die in training waren in Cortina d’Ampezzo. Ze werden De Onzichtbaren genoemd, omdat ze zich van iedereen afzonderden.

‘Deze sportslieden uit de Sovjet-Unie schenen er bijzonder veel genoegen in te hebben zich te verstoppen voor zoveel mogelijk mensen. Zo beginnen zij met hun oefeningen als alle andere buitenlanders ermee stoppen. Als ze in hun hotel terug zijn, komen ze er niet meer uit ook.’

Aldus De Tijd, dat verder opmerkte dat dit ook in het restaurant gebeurde: ‘Eén voor één achter elkaar loopt men door het vertrek naar de gereserveerde tafel, terwijl iedereen hardnekkig de kleuren van het tapijt bekijkt.’ Maar met succes, want de Sovjet-Unie was het jaar erop wel de beste.

Sport en geopolitiek

Zo was het land in iets meer dan tien jaar niet alleen lid geworden van het IOC, maar zelfs de winnaar geworden van het medailleklassement van de Winterspelen van 1956. Gestimuleerd door dit succes kreeg De Waarheid ingeseind om op 14 november 1957 een artikel te plaatsen dat de communistische ambities nog verder reikten:

‘In Moskou is bekend gemaakt dat de Sovjet-Unie op het lOC-congres, dat in het voorjaar van 1959 in München wordt gehouden, zich niet alleen voor de Zomerspelen, doch ook voor de Olympische Winterspelen van 1964 kandidaat zal stellen. De Russen noemen Moskou, Leningrad en Sverdlovsk als de steden, dia aan de voorwaarden voor het organiseren van Winterspelen voldoen.’

Daar is later niets meer van vernomen, maar duidelijk is wel dat de Sovjet-Unie overtuigd was geraakt van het nut van de Olympische Spelen. De Amerikanen werden er verslagen zonder de inzet van kernbommen en het was goed voor het internationale prestige.

Blijft alleen de vraag over waarom de oprichting van het Russische Olympische Comité nou precies in 1951 kwam. Dat had allemaal te maken met de grote geopolitiek, en niet met oprechte belangstelling voor de sport.

Duitsland en Duitsland

In datzelfde 1951 werd het West-Duitse Olympische Comité tot het IOC toegelaten. De DDR wilde toen ook aansluiting, maar dat land werd internationaal niet erkend door druk vanuit Bonn. Toch werd in 1951 in de DDR een olympisch comité opgericht, net als in de Sovjet-Unie.

Het idee erachter was dat als de DDR via de internationale sport zichtbaar werd, die politieke erkenning vanzelf wel zou komen. Het is een simpele, maar juiste gedachte: een land dat net is ontstaan na een opstand of revolutie moet eerst lid worden van de sportbonden. De Verenigde Naties komen daarna vanzelf wel.

‘In dit verband acht men het ook geenszins toevallig,’ aldus het Nieuwsblad van het Noorden op 12 mei 1951, ‘dat niet alleen de Oost-Duitse republiek, maar ook de Sovjet-Unie zelf, die tot nog toe de Olympische Spelen heeft gemeden, om toetreding tot het Internationale Olympische Comité heeft verzocht.’

Het Nieuwsblad analyseerde verder: ‘Het is denkbaar, dat de Russen de Olympiade-gedachte willen gebruiken om het mislukte gesprek tussen Oost en West-Duitsland via de sport toch nog te forceren. Wanneer hier opzet achter zit, getuigt het in elk geval van een weergaloze handigheid zelfs de sport voor de politiek te spannen.’

De Sovjet-Unie werd dus lid van het IOC vanwege geopolitieke belangen, om de politieke positie op het wereldtoneel te versterken. Waar Moskou in 1964 de Winterspelen niet kreeg toegewezen, is het Poetin exact een halve eeuw later dan toch eindelijk gelukt.

Advertentie

Reserveer bij bol.com

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Auteur van 'Amsterdam 1928' en de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Bezig met boekenserie over Amsterdam en sport. Nog steeds de enige Amsterdammer die is afgestudeerd op Feyenoord.