Wereldgeschiedenis in oprichting: Anton Geesink deed in 1949 mee aan het eerste NK Judo

In het Topsportcentrum in Almere is dit weekend het NK Judo. Dit toernooi is ouder dan de stad, waarin dat wordt georganiseerd.

Groepsportret van het clubteam van Sportschool Van der Horst uit Utrecht. Staand v.l.n.r. Jan van der Horst (profkampioen 1949), N. de Kurver (deelnemer finale NK amateurs 1949), G. van den Dolewaard en Anton Geesink (deelnemer NK 1949 amateurs); knielend v.l.n.r. C. de Waal (deelnemer NK 1949 amateurs) en G. van Rijn (winnaar NK 1949 amateurs). Foto uit 1952 via het Utrechts Archief

Door Micha Peters en Jurryt van de Vooren

Statistieken worden steeds belangrijker in de topsport, maar het Nederlandse judo lijkt zich daaraan te onttrekken. Zo is het onmogelijk om te achterhalen sinds wanneer er nationale kampioenschappen worden gehouden – laat staan wie er heeft gewonnen.

Het helpt niet dat een website als Judo Inside is gekaapt door de gokmaffia , want op deze historische pagina over judo in Nederland staat een volkomen krankzinnige zin: ‘Vandaag herkennen we dezelfde spanning in moderne sportbeleving maar in judo is dat wel veranderd naar online, waar de beste legale online bookmakers – de meest betrouwbare partijen voor online weddenschappen op sportevenementen – extra anticipatie en vreugde toevoegen aan het volgen van gevechten.’

Dat kunnen wij beter.

Het kampioenschap van 1949 is de oerknal van het Nederlandse wedstrijdjudo

Wedstrijdsport

Op 22 februari 1946 schreef sportjournalist Ad van Emmenes (de vader van Viola Holt, die eerder dit jaar overleed) in het tijdschrift Sportief over de ontwikkeling van judo. Dat was kort na de oorlog niet zo heel bekend in ons land, maar er waren interessante ontwikkelingen.

‘Wat judo betreft, is men hier te lande het tijdperk van de demonstraties nog niet te boven. Het zal daar evenwel niet bij blijven: ook hier zal zich binnenkort een wedstrijdwezen ontwikkelen en ongetwijfeld zal dat er toe leiden, dat deze interessante en nuttige sport ook hier tot hogere ontwikkeling zal komen.’

Er was sinds 1939 al wel de Nederlandsche Jiu-Jitsu Bond, maar van wedstrijdsport met kampioenschappen was nog weinig sprake. In de Sport Encyclopaedie uit 1951 werden daarom slechts twee pagina’s gewijd aan deze sport. Ter vergelijking: samensteller L. de Wolff van het ANP ruimde acht pagina’s in voor het kegelen en zeventien voor skiën.

Eerste kampioenschap

Volgens de Judo Bond Nederland werd in 1950 het eerste Nederlandse kampioenschap gehouden, maar uit onderzoek van deze website blijkt dat dit een jaar eerder al het geval is geweest. Op 26 april 1949 stond namelijk deze aankondiging in het communistische dagblad De Waarheid – in die tijd één van de grootste kranten van ons land. ‘Er werd dit weekeinde een begin gemaakt met de series om het kampioenschap van Nederland Judo.’

In die begintijd bemoeiden zich trouwens nog verschillende judo-organisaties hiermee, omdat deze wereld ernstig verdeeld was. Allemaal clubjes claimden dat zij de algemene judobelangen behartigden, wat het extra moeilijk maakte om een kampioenschap te organiseren. Daar laten we het maar even bij, want als we eerst al die afsplitsingen en fusies moeten beschrijven, wordt dit een heel lang verhaal.

Belangrijker is dat het niveau op die eerste dag van het kampioenschap van hoog niveau was en sportief verliep. Het waren seriewedstrijden voor de achtste finale, die werden georganiseerd in Sportschool Nauwelaarts in Overveen. Meer dan 75 jaar later bestaat die sportschool nog steeds!

De verslaggever van De Waarheid wist op dat moment niet dat hij ooggetuige was van wereldgeschiedenis in oprichting, want één van de deelnemers werd voorgesteld als ‘Geesink (Utr.)’. Dat was natuurlijk Anton Geesink, die eerder die maand zijn vijftiende verjaardag had gevierd. Hij plaatste zich voor de kwartfinales, wat voor hem toen nog het eindpunt was. Dat neemt niet weg dat de latere olympische legende mee heeft gedaan aan het eerste officiële NK judo, dat werd gehouden in een sportschool die in 2025 nog steeds bestaat.

Van der Geest

Sportgeschiedenis heeft 21 namen kunnen herleiden van judoka’s die meededen aan dat eerste NK. Er staat naast Geesink nog een hele interessante naam bij: Piet van der Geest uit Haarlem. Hij was lid van judoclub Kenamju, voluit Kennemer Amateur Judo. Later werd hij geselecteerd voor het nationale judoteam, dat in 1953 de Europese titel won.

De achternaam van deze judoka werd later in Haarlem nog veel bekender door Cor, Dennis en Elco van der Geest. Cor nam in 1970 zelfs judoclub Kenamju over.

De namen van Piet, Cor en Dennis stonden op 27 november 1978 allemaal onder het overlijdensbericht van Marie Mathilde Van der Geest – Buskermolen. ‘Tot ons diepste leedwezen heeft God heden toch zich genomen, voorzien van het H. Sacrament der zieken, onze lieve en zorgzame moeder en oma.’

Alleen de naam van Elco ontbrak, omdat hij pas een jaar later werd geboren.

Anton Geesink als jongen, foto via het Utrechts Archief

Dit zijn de namen

En dit is de lijst van 1949 voor de amateurs, zoals wij die hebben kunnen reconstrueren.

Uit Utrecht

• v. d. Brink
• Frederiks
• A. Geesink
• J. D. Haan
• van Rijn
• W. Kurver
• C. de Waal

Uit Amsterdam

• M. Fischer
• F. C. Grimbergen
• Hessels
• H. de Rooy
• H. Slichting

Uit Haarlem

• Piet van der Geest
• Koelemeyer
• R. Schultz
• M. Schutte
• Visch-Eibergen
• Warmerdam

Uit Rotterdam

• J. v. d. Vreede

Uit Den Haag

• van Asperdt
• L. van Duin

Twee kampioenen

Op 15 mei was in Amsterdam de finale in Sportschool Gé Koning op St. Jacobstraat 5, een zijstraat van de Nieuwendijk. En ook die sportschool bestaat nog steeds, maar dan bij het Zuiderbad. Voor de finale hadden zich geplaatst: Sligting, van der Geest, Schutte, Van Rijn, Hessels, van Asperdt, de Rooy en Hendriks. Ook de profs streden daar om de nationale titel.

Bij de amateurs won Van Rijn, afkomstig uit Utrecht. Zijn stadgenoot Jan van der Horst was de beste bij de profs. De Rooy kreeg nog een erebeker voor de fraaiste partij.

Anton Geesink en Jan van der Horst. Foto via het Utrechts Archief

Oerknal

Van der Horst had zijn eigen sportschool, waar Geesink weer zijn eerste lessen volgde. Als bondscoach begeleidde hij Wim Ruska in 1967 naar zijn eerste wereldtitel.

Dit kampioenschap van 1949 is daarmee de oerknal van het Nederlandse wedstrijdjudo. Geesink deed tenslotte mee, net als de Haagse judofamilie Van der Geest. Van der Horst won die eerste proftitel, om in de decennia daarna Geesink en Ruska te begeleiden tijdens het bestormen van de wereldtop.

En dan waren er ook nog eens wedstrijden in sportscholen, die in 2025 nog steeds bestaan. Het enige wat ontbrak was een kampioenschap voor vrouwen.

Met zoveel mooie verhalen en inzichten bij elkaar in één jaar moet het nu toch wel duidelijk zijn dat een sport de statistieken op orde moet hebben.