Zwemmen

Elka Gaarlandt: het eerste boegbeeld van de paralympische sport

Paralympische sporters als Esther Vergeer, Marlou van Rhijn en Bibian Mentel zijn de bekendste gehandicapte sporters van onze tijd. Een halve eeuw geleden was Elka Gaarlandt de eerste paralympische sporter met nationale bekendheid.

De Elka Gaarlandt Roos, foto via Flickr

Elke Gaarlandt werd in 1940 geboren in een echte bestuurdersfamilie. Haar grootvader was burgemeester in Gouda; haar vader toentertijd burgemeester van het Drentse Gasselte. In 1944 woonde ze met haar familie in Deventer waar ze getroffen werd door vliegtuigbommen. “Ik werd op mijn vierde jaar invalide door een granaatscherf,” zei ze twintig jaar later. “Ik weet dus niet wat lopen is.” Haar vader overleefde het ternauwernood.

Het leven ging verder. Zoals de moeder van Elka Gaarlandt in 1964 tegen De Telegraaf zei: “Ach, dat zijn van die dingen waar je best aan went.” Elka’s vader werd na de oorlog burgemeester van Emmen en Commissaris van de Koningin van Drenthe. Zijn rechteroog was bedekt met een witte lap.

Gaarlandt leerde zwemmen in een revalidatiecentrum in Utrecht. Ze was zeer succesvol op de Stoke-Mandeville Games, de voorganger van de huidige Paralympische Spelen. In 1964 won ze in Tokio zelfs paralympisch goud op de 50 meter schoolslag in haar klasse.

“Voor mij was het belangrijkste dat er in Tokio plaats was voor de gehandicapten,” zei ze daarna. “Dat je als invalide mee mag doen, mee kunt doen. Wij zijn heus geen zielenpoten. Hier in Nederland vinden de mensen het eng als je in een rolstoel zit. Vijf jaar geleden zou u mij misschien niet eens hebben durven bezoeken, omdat u het griezelig vond. Wat zou het niet goed en fijn zijn als wij, invaliden, hier ook nationale spelen konden houden.”

Stil in haar invalidenwagentje liet ze de ovatie over zich heen gaan.

Dit doorzettingsvermogen maakte veel indruk, zei burgemeester Beusekamp van Emmen, de opvolger van Gaarlandt sr.: ‘Hij wees op de grote wilskracht, die ieders respect afdwingt en heeft geleid tot deze bijzondere resultaten.’

Bij de verkiezing van Sportvrouw van het jaar eindigde Gaarlandt op de tweede plaats en was daarmee de eerste gehandicapte sporter met zoveel nationale aandacht. Tijdens de uitreiking van de bokaal kreeg ze een staande ovatie, waarbij ze met moeite haar emoties kon verbergen. ‘Stil in haar invalidenwagentje liet ze de ovatie over zich heen gaan.’

Ze werd zo een voorbeeld voor veel gehandicapte mensen in Nederland om ook aan sport te doen. Nog in 1964 bijvoorbeeld was in Heerenveen de opening van de invalidensportclub VADO, Valide door Sport. :Dat een invalide sportman ook fantastische resultaten kan bereiken heeft mejuffrouw mr. Elka Gaarlandt uit Emmen bewezen,” aldus de burgemeester van Heerenveen in zijn toespraak.

Elka Gaarlandt is in 2006 overleden. Bij de Nationale Sportherdenking van 2017 sprak Erica Terpstra over de bijdrage van Gaarlandt aan de Nederlandse sport – hier kijken naar opname van de NOS.

Advertentie

Koop bij bol.com

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Auteur van 'Amsterdam 1928' en de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Bezig met boekenserie over Amsterdam en sport. Nog steeds de enige Amsterdammer die is afgestudeerd op Feyenoord.