NieuwOlympische SpelenZwemmen

Maria Braun was de pionier van de Nederlandse vrouwensport – tegen wil en dank

De Nederlandse zwemsters behoorden tot de absolute wereldtop in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog. Moeder en dochter Braun uit Rotterdam legden in 1928 hiervoor het fundament.

Vrouwen vormen steeds nadrukkelijker het gezicht van sportland Nederland. Museum Rotterdam opent op 6 september daarom de expositie GIRLPOWER over Rotterdamse sportvrouwen. Zwemster Maria “Zus” Braun was pionier voor de vrouwensport, zowel voor Rotterdam als Nederland.

Ze werd op 22 juni 1911 geboren in Rotterdam. Op 11 augustus 1928 won ze de gouden medaille 100 meter rugslag op de Olympische Spelen in Amsterdam. Ze was hiermee de eerste Nederlandse vrouw, die een individueel olympisch nummer won, enkele dagen nadat de Nederlandse turnsters al goud in teamverband hadden gewonnen.

Dat Zus Braun aan zwemmen deed, kon in haar geval eigenlijk niet anders: vader deed aan schoonspringen en waterpolo en moeder “Ma” Braun was een zwemtrainster. De leden van de familie Braun kwamen elkaar bij wijze van spreken alleen maar in of rond het water tegen. Ma Braun werd zo ook de coach van haar talentvolle dochter en stond tijdens de olympische finale van 1928 langs de baan. ‘Ze zweept haar dochter op,’ schreef De Nieuwe Rotterdamsche Courant, ´ze loeit, knielt, staat weer op, stampvoet, wordt geel, groen, paars.’

Dit gedeelde succes van moeder en dochter legde niet de basis voor een goede verstandshouding – integendeel. Door het fanatisme van Ma Braun kreeg de zwemmende dochter begin jaren dertig steeds meer last van nachtmerries: “Een heel leger meisjes in badpak wilde zich steeds op mij storten. Dan werd ik wakker en ging maar weer gauw de training, om die dikwijlsch weer spijtig op te geven als ’t niet naar wensch ging.” Onder grote druk ging ze toch door om in 1932 haar olympische titel te kunnen verdedigen in Los Angeles, maar dit liep uit op een drama met zelfs bijna een dodelijk afloop.

Zus Braun krijgt uit handen van prins Hendrik de gouden medaille op de Olympische Spelen van 1928

Ziekenhuis

Op 9 augustus 1932 zat Zus Braun als toeschouwer op de tribune in het zwembad toen ze een pijnlijke prik in haar been voelde, vermoedelijk van een insect. Twee dagen later – exact vier jaar na haar titel in Amsterdam – werd Zus ziek uit het zwembad gevist. Met spoed werd ze naar het ziekenhuis gebracht, waar ze op het randje van de dood zweefde.

Ma Braun week in die dagen niet van haar zijde. Alsof de familie niet genoeg problemen had, verongelukte diezelfde maand ook nog de vader van Ma Braun, de opa van Zus. Ze konden niet eens afscheid van hem nemen, want in die tijd verbleven zij nog gedwongen in de Verenigde Staten.

Tijdens dit langdurige verblijf lanceerden ze via de media de ene samenzweringstheorie na de andere: “Het was geen insectenbeet, maar het was een injectie, of iets wat er op leek.” Het duo Braun was er heilig van overtuigd dat de zwemster het slachtoffer was van een aanslag van Amerikanen die hadden gewed op de zwemfinales, dat er een spuit met gif in het been van de zwemster was gezet. Met het uitschakelen van de Nederlandse kanshebster zouden de winstkansen van de Amerikaanse Eleanor Holm aanzienlijk worden vergroot. Holm won inderdaad de titel won in een finale zonder Braun, maar een bewijs voor deze samenzwering is nooit geleverd.

Weerzin

Het betekende wel het einde van de carrière van Zus, die uiteindelijk met walging terugkeek op haar sportieve loopbaan. Volgens de dochter van Zus Braun mocht er thuis niet eens over worden gesproken: “Ondanks alle successen keek mijn moeder er met weerzin op terug. Liever keek ze er trouwens helemaal niet op terug, want ze praatte er vrijwel nooit over. Alle knipsels heeft ze weggegooid. Van interviews wilde ze niets weten. Ik denk dat het kwam omdat alles zo geforceerd is door haar moeder. Die bepaalde wat ze moest doen en laten. Zwemmen en trainen beheersten bijna twintig jaar lang haar leven. Altijd vroeg naar bed, nooit eens een feestje.”

Zo had Nederlands eerste olympische zwemkampioene alleen maar slechte herinneringen aan haar historische prestatie van 11 augustus 1928 – een dag trouwens die éxtra historisch is geworden omdat dit nog steeds de meest succesvolle aller tijden voor Nederland op de Olympische Spelen is. Naast Braun won Bep van Klaveren goud, net als Charles Pahud de Mortanges en de Nederlandse ploeg bij de military. En dan was er nog zilver voor Gerard de Kruijff bij diezelfde military, brons voor bokser Karel Miljon en de Nederlandse dressuurploeg. Sindsdien is er nooit meer vier keer olympisch goud, één keer zilver en twee keer brons door Nederland op de Olympische Spelen gewonnen.

Zwemhegemonie

Bij Zus Braun begon een periode van olympisch succes voor de Nederlandse zwemsters, met de Olympische Spelen van 1936 als het absolute hoogtepunt. Van de vijf beschikbare gouden medailles wonnen de Nederlandse vrouwen er toen vier. Rie Mastenbroek – net als Braun uit Rotterdam afkomstig – was de ster van Berlijn met drie gouden en één zilveren medaille. Nooit eerder had een vrouw op één editie van de Olympische Spelen zoveel eremetaal gewonnen, een record dat twaalf jaar later werd overgenomen door Fanny Blankers-Koen.

Dit verhaal staat ook in mijn boek over Amsterdam 1928 – hier kopen

Vlak voor aanvang van die Spelen van 1936 presteerde Willy den Ouden het zelfs om de 100 meter vrije slag te winnen van mannelijke tegenstanders. Begin 1937 maakte wereldzwembond FINA de namen bekend van de heersende wereldrecordhouders. Bij de mannen stonden de Amerikanen op eenzame hoogte met 22 wereldrecords op de 27 verschillende afstanden. Bij de vrouwen waren van de 26 bestaande wereldrecords er veertien in handen van Nederland!

De belangrijkste coach uit die tijd bleef Ma Braun, met een fanatieke instelling die leidde tot een ongekend succes in de internationale zwemsport. Maar ook tot een enorm aantal ruzies, zelfs ten koste van haar bloedeigen dochter.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je je waardering laten blijken door een kleine bijdrage te doen

Mijn gekozen waardering € -

Advertentie


Koop bij bol.com

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Auteur van 'Amsterdam 1928' en de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Bezig met boekenserie over Amsterdam en sport. Nog steeds de enige Amsterdammer die is afgestudeerd op Feyenoord.