Elfstedenvereniging hoopt op Unesco-status voor het schaatserfgoed

Wiebe Wieling steunt een aanvraag om de Elfstedencollectie aan te melden bij de Unesco en het Nederlandse Memory of the World Comité. Dat zei de voorzitter van de Elfstedenvereniging op de Dag van de Elfstedentocht in Sneek.

Elfstedenwinnaar Reinier Paping bezocht in 2019 het Elfstedenarchief in Tresoar

Het Fries Scheepvaart Museum in Sneek was op 15 januari gastheer van de jaarlijkse Dag van de Elfstedentocht. In een volle zaal werd gesproken over sporterfgoed, onder meer met een reconstructie van de eerste Elfstedentocht op 2 januari 1909. Met behulp van historische bronnen leek het alsof de sprekers Daniël Rewijk en Arjen Dijkstra zelf op het ijs stonden, maar dan wel 116 jaar geleden.

Aan het eind van de bijeenkomst werd er gesproken over het Nederlandse Memory of the World Comité en de Unesco Commissie. Zij werken sinds 1 november 2022 samen om uitzonderlijk documentair erfgoed op te nemen in het nationale Memory of the World Register – in feite het geheugen van de wereld.

Vincent Robijn legde uit of het mogelijk is om de Elfstedencollectie uit te roepen tot Werelderfgoed. Hij is directeur van Collectie Overijssel en voorzitter van het Unesco Memory of the World Comité Nederland.

“Ik ben zelf archivaris,” maakte Robijn duidelijk. “Ons lot is dat niemand zich interesseert voor archieven. Altijd hoor ik dat archieven zo saai is. Waarom ben jij dan toch archivaris?” Als blijkt dat er op die manier juist bijzondere verhalen worden gevonden, bijvoorbeeld over schaatsers in de Hongerwinter, verandert dat de zaak. Dat komen we tenslotte pas te weten door in die archieven te zoeken.

De Elfstedentocht is iets unieks in de wereld. Ik vind dat je er alles aan moet doen om duidelijk te maken wat het belang is van dit erfgoed

Afdakjes

Met behulp van het Memory of the World Register kan het belang van het erfgoed van de Elfstedentocht extra worden benadrukt. Zulke collecties moeten worden beschermd en bewaard. In 2022 gebeurde dat al bij een collectie van Oud-Friese wetsteksten, maar ook de Soldaat van Oranje.

Volgens Robijn is de zorg voor archieven namelijk niet overal evengoed georganiseerd. “Dat ligt soms onder lekkende afdakjes of het wordt weggegooid, zelfs in Nederland.” Dat zal niet snel gebeuren met het archief van de Elfstedenvereniging, maar er is nog zoveel ander materiaal over de Elfstedentocht.

Een eventuele erkenning is bedoeld voor de brede collectie, inclusief filmbeelden, gesproken woord en schriftelijk materiaal. Wat er allemaal op een Dag van de Elfstedentocht wordt gezegd, is dus zelf al onderdeel van de Elfstedencollectie.

Dat dit materiaal op verschillende plaatsen is ondergebracht, zoals bij het Fries Scheepvaartmuseum en het Schaatsmuseum in Hindeloopen, maakt niet uit. Integendeel zelfs: “Archieven houden zich niet aan instellingen. Die zijn er ook maar gewoon om dingen te bewaren. Archieven zijn heel divers en kunnen op allerlei plekken liggen.”

Er is wel één initiatiefnemer uit de archiefwereld nodig, die de organisatie op zich neemt om de aanvraag te coördineren. Die wordt dan ingediend bij Unesco, die beslist of de collectie wordt geplaatst op de nationale of internationale lijst van belangrijk erfgoed. In dit geval ligt het voor de hand dat Tresoar die rol op zich neemt, als provinciaal archief van Friesland.

Status

Robijn benadrukte dat erkenning niet betekent dat er meteen daarna vanuit Unesco een geldstroom op gang komt. Het geeft de collectie extra status, die eventueel kan helpen bij politieke kwesties, zoals dreigende bezuinigingen. “Ja, hallo, wij horen tot de Unesco-familie. We hebben wel met ons allen besloten dat dit een belangrijke collectie is.” Een Unesco-status geeft daarmee bescherming.

Dat zoiets gebeurt bij de Elfstedencollectie is zeker mogelijk, aldus Robijn. “Ik denk dat er een grote kans is dat we zeggen dat dit op de Nederlandse lijst hoort.” Er is ook een internationaal overzicht, maar daarover wordt besloten in Parijs, met inspraak van de rest van de wereld. Sowieso is er nog geen enkele collectie uit het sporterfgoed aangemerkt – niet in Nederland en ook niet daarbuiten. Alleen dat al is een sterk punt.

Voormalig Elfstedenvoorzitter Henk Kroes was in 2007 in Tresoar

Uniek

Elfstedenvoorzitter Wiebe Wieling reageerde positief op het idee om de Elfstedencollectie aan te melden bij het Memory of the World Comité. “Uiteraard gaan wij zorgen dat dit voor elkaar komt. Ik ben het ermee eens dat dit werelderfgoed is. De Elfstedentocht is iets unieks in de wereld. Ik vind dat je er alles aan moet doen om duidelijk te maken wat het belang is van dit erfgoed.”

Zo werden er ter plekke de eerste contacten gelegd tussen Tresoar, de Elfstedenvereniging en Robijn. De volgende aanvraagronde is in 2026, dus er is tijd. En we hebben meteen een onderwerp voor de Dag van de Elfstedentocht van volgend jaar.