Sport en politiek

Het EK atletiek van 1934, ook wel de Mussolini-Spelen

Het EK atletiek van 1934 werd gebruikt voor fascistische propaganda.

Het EK Atletiek van 2016 is in het Olympisch Stadion in Amsterdam. Dit sportevenement bestaat nu exact tachtig jaar en kende een uiterst dubieus politiek begin, vergelijkbaar met de nazi-Spelen van 1936. Twee jaar voordat Adolf Hitler van de Olympische Spelen in Berlijn een propagandistische show maakte, deed Benito Mussolini dat al zowel met het WK voetbal als het EK atletiek. Beide sportevenementen uit 1934 werden door de Italiaanse fascist gebruikt om propaganda te maken en waren zo een inspiratiebron voor de nazi’s voor Berlijn 1936.

Veel geld

De eerste keer dat er werd gesproken over een EK atletiek was in 1930. De Brit Harold Abrahams, olympisch kampioen op de 100 meter van 1924, sneed dit onderwerp toen aan. ‘Hij is van meening, dat in die richting stelling iets gedaan kan worden,’ schreef dagblad Het Vaderland hierover.

In 1932 bood Italië aan om dit EK in 1934 te organiseren. Het land had er veel geld voor over en wilde de reis- en verblijfskosten van honderd buitenlandse atleten betalen – nog los van de Italiaanse deelnemers. Dit ruime financiële aanbod was overtuigend genoeg voor de atletiekwereld om het EK om te bouwen tot decor van de propaganda van Mussolini.

Deze tactiek werkt in onze tijd trouwens nog steeds. Zo worden volgend jaar voor de eerste keer de Europese Spelen gehouden. Dat gebeurt in Bakoe, want Azerbeidzjan was het enige land dat er veel geld voor overhad. Dat dit land in oorlog is en onder leiding staat van een dictator met dubieus geld maakt voor de olympische beweging dan even niet uit. Die krijgt pas achteraf spijt, zoals Gerard Dielessen vorige maand met de Winterspelen in Sotsji. Toen pas snapte hij dat Poetin heel andere ideeën heeft over sport en politiek dan aan de olympische vergadertafels was vastgesteld. Geld is de brandstof van de olympische machine met spijt als uitlaatgas.

Mussolini Stadion

Poetin, Hitler en de plaatselijke dictator van Azerbeidzjan hebben in ieder geval veel te danken aan de inzichten, die Mussolini in 1934 opdeed met het EK atletiek in Turijn. Al in de jaren 20 had de Italiaanse dictator zich op de sport gestort om die in dienst te stellen van zijn ideologie. De Nieuwe Tilburgsche Courant doorzag dit heel goed in een analyse op 23 juni 1934: ‘Mussolini heeft zich op het standpunt gesteld, dat de sport ‘n prachtig propagandamiddel voor zijn regiem kan zijn: zoowel naar binnen als naar buiten.’ De Telegraaf was er in 1926 diep van onder de indruk in het artikel Het succes der fascistische reorganisatie: ‘Evviva Mussolini!’

Het was daarom een groot succes voor Italië dat het in 1934 zowel het WK voetbal als het EK atletiek mocht organiseren. Voor het atletiekevenement verrees het Mussolini Stadion, waar de rest van de wereld vol ontzag naar keek. Op deze plek zouden de Nederlandse deelnemers onverwacht goed presteren. ‘De resultaten voor Nederland zijn bijzonder goed,’ constateerde Het Vaderland in een terugblik. ‘Drie eerste prijzen, terwijl het organiseerende Italië, dat dus onder de meest gunstige omstandigheden verkeerde, slechts één titel won.’

Dat moet pijnlijk geweest zijn voor Mussolini: zoveel propaganda en toch niet eindigen als de beste.

Advertentie

Reserveer bij bol.com

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Auteur van 'Amsterdam 1928' en de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Bezig met boekenserie over Amsterdam en sport. Nog steeds de enige Amsterdammer die is afgestudeerd op Feyenoord.