NieuwSport en politiek

Nationaalsocialistische sport bij de Nederlandsche Arbeidsdienst in Workum

In het Friese Workum zat tijdens de oorlogsjaren een kamp van de Nederlandsche Arbeidsdienst. Er werd niet alleen hard gewerkt, maar ook gesport – geheel volgens de nationaalsocialistische gedachte. Dit artikel is gratis, maar een vrijwillige bijdrage stellen we op prijs, onderaan deze pagina.

Foto via de WO2 Beeldbank, uit de collectie van het NIOD

De Nederlandsche Arbeidsdienst werd in 1941 door de Duitse bezetter opgericht om het land te bewerken. In eerste instantie was deelname van jongemannen nog vrijwillig, maar vanaf 1942 werden er steeds meer opgeroepen voor de verplichte arbeid. Als symbool werd gekozen voor een spade die werd gedragen als een geweer, een duidelijke verwijzing naar de nationaalsocialistische ideologie.

De Nederlandsche Arbeidsdienst was geen specifieke sportorganisatie, maar sport kreeg wel veel aandacht. ‘Dezelfde geest, die heerscht op het sportveld, heerscht op het exercitieveld. Sportief worden de oefeningen opgevat en allen werken samen om een zoo gunstig mogelijk resultaat te verkrijgen.’ De arbeiders moesten zélf hun velden aanleggen, waarop ze een sportinsigne konden verdienen na het afleggen van verschillende testen.

It Romme Fjild

Door heel het land lagen er kampen van de Arbeidsdienst. In Workum was It Romme Fjild één van de belangrijkste Arbeiderskampen, waar honderden hectares grond bij het IJsselmeer werden ingedijkt. Iedere lichting bestond uit bijna 200 jongemannen voor een verblijf van ongeveer 5,5 maand.

Op 14 januari 1944 bracht De Friesche Courant een bezoek toen er zo’n lichting arriveerde. ‘Een rumoerig stel Hollanders, met al de branie, waarover een groote-stads-bewoner van dien leeftijd heeft te beschikken, knapen, met zin aan een gijntje, aan wat heibel desnoods, knapen, die in ieder geval steeds zullen probeeren, hoe groot de autoriteit van de hooger gestelden is.’

Deze jongens werden geregistreerd, in ploegen verdeeld en ondergebracht bij hun kampcommandant. Er was weinig ruimte voor grapjes, bleek al snel. ‘Ze waren zichtbaar onder den indruk gekomen van de nieuwe omgeving van de vele mannen in uniform, van de wijze, waarop die zich gedroegen, van de discipline, kortom, van alles, wat ze zagen en niet kenden.’

Fotoserie

In 1942 en 1943 werden er in dit kamp in Workum tientallen foto’s gemaakt, die als ansichtkaart werden uitgegeven. Die waren bedoeld voor propaganda en schetsten daarom een geïdealiseerd beeld van orde, tucht en verbondenheid. Op een aantal van die afbeeldingen speelt een bruggetje een rol, waarover de arbeiders marcheren met een schop over de schouder.

Het waren soms ook mooie foto’s, zoals van de groep mannen die voor hun ochtendmars over datzelfde bruggetje renden, met ontbloot bovenlichaam, zoals voorgeschreven in de zomer. Het is een prachtige foto, maar wél propaganda.

Na de Bevrijding werd dit kamp afgebroken. Op dit terrein kwam in 1953 het verzorgingshuis Mariënacker met bijbehorend park.

Hé, die foto ken ik! Vanaf begin april te koop. 

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je je waardering laten blijken door een kleine bijdrage te doen
Mijn gekozen waardering € -
Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Auteur van 'Amsterdam 1928' en de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Bezig met boekenserie over Amsterdam en sport. Nog steeds de enige Amsterdammer die is afgestudeerd op Feyenoord.