Moshe Czerniak uit Israël in 1966 op het Hoogoven Schaaktoernooi
Sport en politiekVraag het de redactie

De schaakwereld worstelt al decennia met Israël

Israëlische schakers zijn niet welkom op het Koning Salman Internationaal Schaaktoernooi in Saudi-Arabië. Hebben we dat al eens eerder gezien?

Moshe Czerniak uit Israël in 1966 op het Hoogoven Schaaktoernooi

Het Israëlische schaakteam mag niet deelnemen aan de tweejaarlijkse in november 1986 te houden Olympiade.

De schaakwereld worstelt eigenlijk al decennia met de aanwezigheid van Israël. De Sovjet-Unie bijvoorbeeld bleef in 1976 weg van de Schaakolympiade in Israël – in de jaren dat Max Euwe de voorzitter was van de wereldschaakbond FIDE. “Het houden van de Schaakolympiade in een land, waarvan de regering, in strijd met de bestaande resolutie van de VN en met de algemeen gehanteerde begrippen van recht, politiek van repressie voert tegen de omliggende Arabische landen, is onjuist.”

Het was politiek op het hoogste niveau, want al die verwijten zouden voor hetzelfde geld toegepast kunnen worden op de Sovjet-Unie zelf of wat andere landen die wel moeiteloos mochten meedoen aan het evenement. Hoe dan ook: al snel besloten ook andere Oostblok-landen weg te blijven, zoals Tsjechoslowakije en Hongarije. De Arabische landen sloten zich natuurlijk aan bij deze boycot, waarbij Libië zelfs een alternatieve Schaakolympiade organiseerde, tegelijkertijd met de officiële variant. De communistische landen sloegen echter deze uitnodiging eveneens af, zodat het Libische schaakfeest flopte.

HEB JE ZELF EEN VRAAG OVER SPORTGESCHIEDENIS?
HIER OPSTUREN

Het Israëlische ministerie van buitenlandse zaken reageerde negatief. “Ondank politieke verschillen van opvatting moet sport zodanig universeel zijn dat die geen grote rol spelen.” Want dat hoort nu eenmaal bij het sportpolitieke spel: het is altijd de ander die politiek misbruik maakt van de sport.

De zaak werd extra pikant door de Russische schaakgrootmeester Viktor Kortsjnoi, die zijn land was ontvlucht – de nummer twee van de wereld. Hij was coach van het Nederlandse team op de gewraakte Schaakolympiade en zou met zijn aanwezigheid wereldwijde communistische woede oproepen. Hij twijfelde daarom wel of hij naar Israël zou gaan, vooral uit angst voor geweld tegen zijn persoon.

Aan het eind van deze Schaakolympiade legde Euwe meteen een nieuwe politieke bom onder zijn sport. Zuid-Afrika werd opnieuw toegelaten tot de FIDE, waarmee de schaakbond de internationale sportboycot van dit apartheidsland doorbrak. Ook Nederland stemde vóór de terugkeer van Zuid-Afrika, wat in eigen land veel kritiek losmaakte.

https://www.youtube.com/watch?v=AEcSX0bP7c4

De Oekraïense Anna Muzychuk en de Amerikaanse Hikaru Nakamura boycotten zelf het King Salman International Schaaktoernooi

1978, Argentinië

De Schaakolympiade van 1978 kwam onder vuur, omdat die in Argentinië werd gehouden. Dat was toen een keiharde militaire dictatuur, die sport misbruikte voor sport – zo bleek dat jaar bij het WK voetbal. Nederland ging gewoon, alhoewel de deelnemers wel wat aarzeling hadden. Maar ach, vatte N.R.C. Handelsblad samen: ‘Nederland drijft in alle gemoedsrust handel met Argentinië en het onderhouden van goede onderlinge diplomatieke betrekkingen is nooit een belangrijk discussiepunt geweest. Moeten uitgerekend de schakers dan nu gaan staken?’


En de Sovjet-Unie dan, die in 1976 nog sprak over recht en repressie in Israël? Die deed mee in Argentinië, net als Hongarije, Polen en andere communistische landen. Want ook dat is politiek, zoals Max Pam in 1980 schreef in Trouw: ‘Toen vlak na het wereldkampioenschap voetbal, ook de Schaakolympiade in Buenos Aires werd gehouden, heeft geen communistisch land een boycot zelfs maar overwogen. Trouwens ook Cuba, dat zijn vrachtauto’s via Argentinië invoert, was er. De Russen zullen dit keer Poloe [Max Pam bedoelt hier Lev Poloegajevski, redactie] met het grootste genoegen hebben gestuurd, want was het ook niet Argentinië, dat de graanleveranties aan de Sovjet-Unie overnam, toen Carter naar aanleiding van de inval in Afghanistan de graanexport stopzette. Sport en politiek hebben alles met elkaar te maken, ook als er ogenschijnlijk geen moeilijkheden zijn.’

Moeten uitgerekend de schakers dan nu gaan staken?

1986, Dubai

In de zomer van 1986 was Israël wederom het centrum van een schaakpolitieke rel. ‘Het Israëlische schaakteam mag niet deelnemen aan de tweejaarlijkse in november 1986 te houden Olympiade,’ schreef Het Nieuw Israelietisch Weekblad op 22 augustus 1986. ‘Het gastland, de Verenigde Arabische Emiraten, heeft de Israëli’s een visum geweigerd.’ Het besluit leverde weer voldoende brandstof op voor heftige polemieken.

Een week later besloot Nederland als eerste om weg te blijven van dit evenement. ‘De KNSB kan zich niet verenigen met de afwijzing voor inreisvisa van de Israëlische ploeg.’ Er volgden weinig medestanders. Integendeel: meer dan honderd landen schreven zich in – een deelnemersrecord. ‘Boycots werken altijd averechts,’ hoonde FIDE-voorzitter Florencio Campomanes daarom. ‘Wie boycotten er nu allemaal? Die landen zijn op de vingers van één hand te tellen.’

En dat was correct, want het ging om vier landen. De Nederlandse boycot werd slechts overgenomen door Zweden, Noorwegen en Denemarken. Geen schaker uit één van die vier landen die daarna trouwens iets zei als: ’Onze landen drijven in alle gemoedsrust handel met de Verenigde Arabische Emiraten en het onderhouden van goede onderlinge diplomatieke betrekkingen is nooit een belangrijk discussiepunt geweest. Moeten uitgerekend de schakers dan nu gaan staken?’

Maar dat is politiek – zowel in de Sovjet-Unie als in Nederland. En natuurlijk in 2017 in Saudi-Arabië.

Advertentie

Reserveer bij bol.com

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Auteur van 'Amsterdam 1928' en de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Bezig met boekenserie over Amsterdam en sport. Nog steeds de enige Amsterdammer die is afgestudeerd op Feyenoord.