De architect van de Apollohal in Amsterdam wilde via de sport terugkeren naar de natuur

Oktober is de Maand van de Geschiedenis met als thema natuurlijk. Een kleine honderd jaar geleden was er een stroming in de architectuur, die aandacht wilde voor licht en lucht.

Foto’s via de Beeldbank van het Stadsarchief Amsterdam 

De Amsterdamse architect Albert Boeken (1891 – 1951) is verantwoordelijk voor de Apollohal. Hij was bijzonder geïnteresseerd in sport en de mogelijkheden die dit bood voor de architectuur. Ook was hij erg positief over de groeiende belangstelling voor lichaamsbeleving, ‘een terugkeeren tot de schoonheid der natuur en een gezonde verruiming der levensvisie’.

Er is één ding dat direct opvalt: het licht, het krachtige sterke diffuse licht

Fantasie van ijzer

De Amsterdamse architect was gefascineerd door de werking van licht, als symbool van vrijheid. ‘Hoe dikwijls vergeet men, ofschoon de beteekenis van licht en lucht in woning en andere bouwwerken voor de gezondheid van den mensch vaststaat, te letten op dezen factor. De nieuwe wereld van den architect is niet een wereld van andere vormen, maar zij is een wereld van nieuwe verlangens, die nieuwe opgaven stellen, en van nieuw-weten en kunnen, dat nieuwe middelen schept. En ten slotte een wereld van den nieuwen geest.’

Directeur J.J.B.J. Swaan van de Apollohal onderschreef dit in december 1933, nog tijdens de aanleg. ‘Een bijzonder heldere verlichting overdag is bereikt door dat alle zijwanden der groote zaal tot slechts 5 Meter metselwerk zijn en daarboven ruim 6 Meter in ijzeren ramen.’

Toen een verslaggever van Het Algemeen Handelsblad voor de eerste keer het pand betrad, stond hij aan de grond genageld. ‘Er is één ding dat direct opvalt: het licht, het krachtige sterke diffuse licht,’ schreef hij op 27 september 1934. ‘Meer dan één tennishal hebben wij in verschillende landen van Europa gezien. Van geen van deze is ons de impressie van zooveel licht bijgebleven.’

Ook opvallend was dat er op een oppervlakte van 3400 vierkante meter geen enkele pilaar was. Het gebouw, dat aanvankelijk werd gebouwd voor tennis en exposities, werd een fantasie van ijzer genoemd.

De beroemde glazen wand

Verduistering 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd juist dit symbool van licht en lucht verduisterd. Alle ramen van dit glazen paleis worden geblindeerd, schreef dagblad Het Volk. ‘Het bovenste gedeelte van de ramen, ongeveer een derde, wordt permanent voorzien van verduisteringspapier, terwijl men door middel van grote borden, die aan touwen zijn bevestigd, de onderste ramen heel snel lichtdicht kan afsluiten. De kap wordt met een speciale verf bestreken, maar niettemin moet men dan toch nog 2500 vierkante meter met papier verduisteren.’

Eigenlijk was de Apollohal bedoeld als een bouwwerk, dat na twintig jaar zou worden afgebroken, maar het gebouw staat er nog steeds. Architectenbureau J. van Stigt, dat ook het Olympisch Stadion onder handen nam, heeft begin deze eeuw de hal gerenoveerd. Het gebouw werd daarbij zoveel mogelijk teruggebracht in de oorspronkelijke staat van licht en lucht.