De burgemeester stapte zelf het veld op om het vrouwenvoetbal in Rotterdam te verbieden

Hera United speelt dit weekend een thuiswedstrijd tegen Excelsior. De oudste meldingen van vrouwenvoetbal in Rotterdam zijn meer dan honderd jaar oud.

Roba en Chelcea schudden elkaar op 21 oktober 1934 de hand voor aanvang van de eerste vrouwenvoetbalwedstrijd in Rotterdam. Foto uit het publieke domein via het Nationaal Archief / Spaarnestad Photo

Hera United is de eerste Nederlandse profvoetbalclub voor alleen vrouwen. Tijdens dit eerste seizoen in de Vrouwen Eredivisie worden er elf thuiswedstrijden gespeeld tegen clubs uit tien verschillende steden. In aanloop naar elke thuiswedstrijd onderzoek ik de geschiedenis van het vrouwenvoetbal in de stad van de bezoekende club.

Een keurig geklede heer kwam het voetbalveld op. Hij bekeek ons heel afkeurend en verkondigde dat er in Overschie er niet mocht worden gevoetbald.

Damesvoetbalvereeniging Rotterdam

In februari 1921 werd Sparta benaderd door een nieuwe club om één dag per week te mogen trainen op Spangen. Het Turnblad van 30 april 1921 was de enige die hierover iets schreef. ‘Er is in Holland dames-voetbal, dat wil zeggen, er zijn dames in Rotterdam, die elkaar bij advertentie gevonden hebben, een club hebben opgericht en nu Zondagsochtends van half acht tot half tien, op het veld van Sparta oefenen.’

De vrouwen konden er helemaal niets van, vervolgde het blad, maar dat is ook niet zo gek in een samenleving, die helemaal panisch werd als er werd gemorreld aan het mannenbolwerk van het voetbal. Het is daarom bewonderingswaardig dat deze club het aandurfde om in de openbaarheid te treden, omdat dit net zoveel maatschappelijke hoon en haat opleverde als het Sinterklaasjournaal in onze tijd.

De algemene gedachte was dat het vrouwenvoetbal een directe en gerichte aanval was op de fundamenten van onze samenleving, bedoeld om het hele land naar een burgeroorlog te voeren of iets dat nog erger was: het feminisme. Het Turnblad had daar gelukkig wat minder last van, ook al had de redactie aanvankelijk wat moeite met deze ontwikkeling. ‘Na kennismaking met de vereeniging zijn we tot de conclusie gekomen, dat er geen haar kwaad bij zit. De leden van de club zijn meerendeels kantoormeisjes, met een enkele getrouwde vrouw er tusschen.’

Het is onbekend of deze club ooit een wedstrijd heeft gespeeld, maar in ieder geval bestond die na een jaar nog wel – of werd er een tweede poging gewaagd. Zo stond er op 7 augustus 1922 een advertentie in De Courant: ‘Een reeds bestaande vereeniging te Rotterdam vraagt meerdere werkende leden. Secretariaat Mej. LAARMAN, Speelmanstraat 88 b.’

Het leidde uiteindelijk tot niets, aldus het Nationaal Sport Gedenkboek uit 1927. ‘Damesvoetbal heeft men in Rotterdam enkele malen geprobeerd. Het is gekomen tot de oprichting van een vereeniging, deze heeft een paar avonden in de zomermaanden geoefend, maar daar is het ook bij gebleven.’

Roba

Zo was Nederland begin jaren 20 aan een burgeroorlog ontsnapt of nog iets ergers, maar ruim tien jaar later keerde deze dreiging weer terug. ‘Een dames-voetbalvereeniging,’ kopte Rotterdamsch Nieuwsblad op 25 juli 1934. ‘Men deelt ons de oprichting mede van de damesvoetbalvereeniging genaamd: Rotterdamsche Baanbreeksters.’

Het eerste bestuur van Roba bestond uit T. van der Heijdt, voorzitter, R. Royer, penningmeester, en mevr. W. Maliepaard, secretaresse. Het contactadres was Mathenesserdijk 71b. ‘Hup Roba!,’ sloot de krant af. Er was een veld beschikbaar in Overschie, in die tijd nog een zelfstandige gemeente ten noorden van Rotterdam.

Dit initiatief stond niet op zichzelf, want in diezelfde periode werden er ook in Amsterdam, Den Haag, Leiden en Haarlem vrouwenclubs opgericht. Daarbij hoorde zelfs een overkoepelende bond, omdat de KNVB geen vrouwen opnam in de organisatie.

Op 22 augustus 1934 berichtte het Rotterdamsch Nieuwsblad ook hierover. ‘Het ligt in het voornemen de vereenigingen in de verschillende steden landelijk te organiseeren in een Bond, waardoor de mogelijkheid wordt geopend, dat voortaan in competitieverband zal kunnen worden gespeeld.’

Roba en Chelcea op 19 mei 1935, de laatste foto die van de Rotterdamse vrouwenploeg werd gemaakt. Via Dikkie van Wijngaarden 

Primeurs

Op 27 september speelde Roba op haar terrein een onderlinge proefwedstrijd. Tien dagen later reisde de club naar Rijswijk, waar de Haagsche Dames Voetbalvereeniging Chelcea was gevestigd.

Op 21 oktober kwam de Haagse ploeg met twee elftallen naar Overschie voor de eerste officiële vrouwenvoetbalwedstrijd in Rotterdam. Misschien was dat de reden dat de elftallen werden vastgelegd op de foto bovenaan deze pagina.

Bij die ontmoeting was ook het Rotterdamsch Nieuwsblad aanwezig. ‘Er werd door de dames serieus gespeeld en het was alles gelijk bij een gewonen voetbalwedstrijd: de afmetingen van het terrein waren dezelfde, de doelen even groot als bij de wedstrijden van den K.N.V.B., de strijd duurde tweemaal drie kwartier, enfin er was voor de dames geen pardon in welken vorm dan ook.’

In deze tijd lijkt ook de eerste wedstrijd tussen Amsterdamse en Rotterdamse voetbalsters te zijn gespeeld. Op 16 december 1934 kwamen The Franklin Girls met twee elftallen naar Overschie. Ook Roba beschikte inmiddels over twee elftallen, wat deze uitslagen opleverde: Roba —The Franklin Girls 2—3 en Roba II — The Franklin Girls II 4—0.

De volgende primeur stond gepland voor 27 januari 1935 met de eerste vrouwenvoetbalwedstrijd op de Linker Maasoever, in Zuid dus. Er werd gespeeld op de Smeetlandsedijk, om de hoek van de huidige Sporthal De Enk. Het was een stadsderby tegen VION, die Roba met 4-0 won.

Roba op 26 december 1934 tegen Chelsea in Dordrecht, via het Regionaal Archief Dordrecht

Verbod

De lokale autoriteiten konden deze opkomst van het vrouwenvoetbal niet zomaar accepteren, vooral niet van christelijke zijde. Op 5 mei 1935 kwam Jan Baumann als CHU-burgemeester van Overschie hoogstpersoonlijk naar Roba om met eigen ogen te zien hoe gezin en maatschappij werden ondermijnd.

Er was net een wedstrijd bezig tegen het tweede elftal van Chelcea, inmiddels onder leiding van een eigen stedelijke bond. ‘Na een ogenblik te hebben gekeken,’ schreef Het Volk, ‘wendde hij zich tot den voorzitter van de Rotterdamse damesvoetbalbond, welke hij gelastte de wedstrijd te staken. Op diens verzoek stond hij toe, dat de wedstrijd, welke nog enkele minuten zou duren, kon worden uitgespeeld.’

Volgens Baumann was er geen vergunning aangevraagd voor deze wedstrijd. Dat had wel gemoeten, omdat de toeschouwers een kaartje moesten kopen. De volgende wedstrijd, die op het punt stond te beginnen, werd daarom ter plekke verboden. Twee weken later sprak een meerderheid van de gemeenteraad van Overschie haar steun uit voor dit verbod, dat daarmee definitief was.

Bijna een halve eeuw jaar later blikte Dikkie van Wijngaarden in Het Vrije Volk terug op dit optreden van de burgemeester.

“Op een goeie zondagmorgen speelden we op een terrein in Overschie. Er kwam een keurig geklede heer met hoed en wandelstok het voetbalveld op. Hij bekeek ons heel afkeurend en verkondigde dat er in Overschie op zondag niet mocht worden gevoetbald. Ik weet tot de dag van vandaag nog niet of het nou de burgemeester of de dominee was. Wij hebben wel onze spullen ingepakt en zijn afgedropen.”

Burgemeester Jan Baumann van Overschie, foto via het Stadsarchief Rotterdam

Dit zijn de namen

Roba heeft het daarna nog enkele maanden volgehouden op een veld in Rotterdam, buiten bereik van de autoriteiten van Overschie. Ook speelde de club nog enkele uitwedstrijden. De laatste foto is van 19 mei 1935, samen met Chelcea.

Een maand later was de laatste melding van deze club, waarmee voor de tweede keer een einde was gekomen aan het vrouwenvoetbal in Rotterdam. De maatschappij was wederom ontsnapt aan een burgeroorlog of nog iets ergers.

Van de speelsters van het eerste elftal van Roba weten we nog wel de namen: Nel Akkermans, Miep Burgerhout, Map van der Cingel, Jo Daalmeijer, Kokkie Langkruis, Cora Lindroos, Nanny Loenen, Roosje Maliepaard, Cor Niessink, Lenie den Ouden en Dikkie van Wijngaarden.