Home > Balsporten > Voetbal > De eerste strafschop in Nederland werd genomen door Pim Mulier
Voetbal

De eerste strafschop in Nederland werd genomen door Pim Mulier

Op 12 november 1893 werd de eerste penalty kickop Nederlands grondgebied genomen. Dat zei ik maandag tegen de NOS en schreef ik op Sportgeschiedenis. Dat is alleen niet waar, blijkt na vele reacties.

Tekening van een voetbalwedstrijd in de jaren negentig van de 19e eeuw, gemaakt door Pim Mulier 

Het lijkt een weetje voor nerds zoals ik: de eerste penalty in het Nederlandse voetbal werd op 12 november 1893 genomen. Door de vele reacties die hierop kwamen, is duidelijk geworden dat het om méér gaat dan een funfact, want door deze speurtocht is er heel veel nieuwe informatie gevonden over het 19e-eeuwse voetbal.

Andere bronnen

Allereerst de eerste strafschop in het Nederlandse voetbal. Na mijn claim dat de eerste in Nederland was genomen op 12 november 1893 volgden reacties van onder meer Ronald Kres van de Koninklijke HVV, Mark Sensen van Voetbalkroniek.nl, Jasper Verweij, Jan Luitzen en Wim Zonneveld. Zij hadden de beschikking gehad over bronnen, die ik niet bij de hand had, waaronder de eerste jaargangen van De Athleeten Nederlandsche Sport. En dat maakte nogal een verschil uit, bleek vooral uit de reactie van Wim Zonneveld, die met een compleet overzicht kwam van allepenalty’s in Nederland tot en met 1893.

De eerste penalty was twee jaar eerder al genomen dan wat ik aanvankelijk beweerde:

Op 14 November 1891 meldde Nederlandsche Sport inderdaad dat er op 8 november in Den Haag bij de Haagsche V.V. tegen de Haarlemsche F.C. een penalty kick werd gegeven – tot nu toe de oudste die we kennen in Nederland. ‘Hengel slaat eerst eengoed shot, dat van den rechterkant wordt ingezonden, weg, enkortdaarna is er een scrimmage vlak bij den goal. V. d Bosch pakt de bal beet en de scheidsrechter, van oordeel dat hij het met opzetdeed, stond een vrijen schop overeenkomstig art. 13avan het reglement toe (de zg. penalty kick). De bal werd op den vereischten afstand gelegd en al de spelers, uitgenomen de goalkeeper en degeen die den schop zou doen, plaatsten zich achter den baL Het wekte wel eenige bevreemding dat Mulier, die niet juist de beste goaltrapper werd geacht, den schop deed. Tot groote verlichting van detoeschouwers snorde debal over den grond een paar meter langs den linkerpaal.’

Sportpionier Pim Mulier zelf heeft dus eerste strafschop in Nederland genomen! Het vermoeden bestaat, onder meer bij Jan Luitzen, dat hij de kans op de eerste penalty in ons land niet wilde laten lopen. Dat hij die dan mistte kan door verschillende redenen komen. Meest voor de hand liggend is dat hij gewoon slecht inschoot. Ook kan het zijn dat hij protesteerde tegen de nieuwe straf en bewust naast schoot – iets wat meer gebeurde in die begintijd.

Protesten

Zoals het hoort bij vernieuwingen in het voetbal was niet iedereen het eens met de uitvoering – integendeel. In het overzicht van Zonneveld staat bijvoorbeeld een discussie op 29 november 1891 in Den Haag vanwege een penalty die niet werd gegeven tijdens Haagsche V.V.- V.V. Amsterdam. VVA stapte twintig minuten voor tijd zelfs van het veld. Het gesprek daarover ging nog even door.

Op3 januari 1892 werd het in Den Haag uiterst onvriendelijk bij HVV – RAP, waar de thuisclub een penalty kreeg. ‘Langzamerhand wordt de verstandhouding tusschen de spelers het tegendeel van minnekoozen, en het is eene verademing als half-time wordt geroepen.’ In de weken erna sudderde ook deze affaire door in de kolommen van Nederlandsche Sport.

Los van al deze protesten valt op dat tot 3 april 1892 er geen enkele voetballer in slaagde om de strafschop daadwerkelijk om te zetten in een doelpunt. De eerste die daar wél in slaagde was Jan Kan van Rotterdamsche Cricket en V.V. tegen HFC. En dan niet één keer, maar zelfs twee strafschoppen in één wedstrijd. Diezelfde Kan werd later nog minister én de vader van cabaretier Wim Kan.

Samengevat zien de beginjaren van de penalty in Nederland er zo uit:

  • Er zijn 22 traceerbare penalty kicks met Nederlandsche Sport en De Athleet als bronnen.
  • Uitgesplitst naar jaren: twee in 1891, vijf in 1892 en vijftien in 1893.
  • De eerste vier worden allemaal gemist. Op 3 april 1892 scoort Jan Kan van de Rotterdamsche C. en V.V. als eerste een penalty, waarna hij er in dezelfde wedstrijd er nog één benut.
  • Van de 22 traceerbare penalty’s van 1891 tot en met 1893worden er twaalf gemist en tien benut.
  • Het Nederlandse woord ‘strafschop’ verschijnt voor het eerst in december 1893.

Het speelveld 

De gevolgen van de invoering van de penalty zijn enorm geweest, bleek maandag ook al in het eerste artikel hierover. Daarvoor kende het voetbalveld geen belijning, maar daarin kwam vanaf 1892 snel verandering. Dankzij de boekencollectie van Ben van Maaren van Refereeing Books werd dit duidelijk.

De eerste stap was de invoering van een gebied rond beide goals met twee halve cirkels, alsof iemand met een dikke kont op een nat strand heeft gezeten. Er was nog geen penaltystip, maar alleen een lijn. De penaltynemer mocht zelf weten waar hij op die lijn plaatsnam om te schieten! In 1902 werden die halve cirkels vervangen door het eerste penaltygebied mét stip. De middencirkel werd aanzienlijk verkleind.

In 1937 kwam er nog één uitbreiding, aldus Voetbalkroniek.

Bijna een halve eeuw na de invoering van de penalty was het voetbalveld zo veranderd van een grasmat zonder belijning tot een veld met lijnen, cirkels en bogen.

Waarmee we in één week heel veel te weten zijn gekomen door alle reacties. Waarbij ik voortaan niet te snel meer iets moet claimen zonder eerst alle bronnen te hebben bekeken.

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Auteur van 'Amsterdam 1928' en de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Bezig met boekenserie over Amsterdam en sport. Nog steeds de enige Amsterdammer die is afgestudeerd op Feyenoord.