Home > Balsporten > Voetbal > De opmars van het strafschopgebied is de grootste revolutie ooit in het voetbal
Voetbal

De opmars van het strafschopgebied is de grootste revolutie ooit in het voetbal

Precies 125 jaar geleden werd de eerste strafschop in het Nederlandse voetbal genomen. In de jaren erna zou deze sport zijn grootste revolutie ooit meemaken, want het veld moest hier wel op worden aangepast.

In 1978 schreef Jan Mulder het boek Opmars der strafschopgebieden. Een mooie titel, maar naar nu blijkt heeft die opmars letterlijk plaatsgehad en wel vanaf 1902. Daarvoor bestond het stafschopgebied namelijk nog niet.

Voor een stafschopgebied is het tenslotte nodig dat de strafschop of penalty een bekend verschijnsel is in het voetbal. Waarom zou er anders een speciaal gebied nodig zijn?

Penalty kick

De penalty werd in 1890 bedacht door de Ierse doelman William McCrum als ultieme straf tegen verdedigers die tot het uiterste gingen om een treffer te voorkomen. Het voorstel werd ingediend bij de spelregelcommissie IFAB, maar kreeg aanvankelijk geen steun. Dat veranderde na een incident op 14 februari 1891 tijdens het FA-Cupduel tussen Stoke City en Notts County. De eerste ploeg kreeg een vrije bal tegen omdat verdediger Hendry de bal met zijn hand uit het doel geslagen. Het complete team van Notts County ging op de doellijn staan, wat een treffer onmogelijk maakte.

Stoke City won die wedstrijd ook nog, waarna het idee van McCrum de Football Association alsnog overtuigde. Zo werd de penalty ingevoerd, in Groot-Brittannië althans. De FA omschreef de noodzaak aldus op 2 juni 1891: ‘If any player shall intentionally trip or hold an opposing player, or deliberately handle the ball, within twelve yards from his own goal-line, the referee shall, on appeal, award the opposing side a penalty kick, to be taken from any point twelve yards from the goal-line, under the following conditions: All players, with the exception of the player taking the penalty kick and the opposing goalkeeper (who shall not advance more than six yards from the goal-line) shall stand at least six yards behind the ball. The ball shall be in play when the kick is taken, and a goal may be scored from the penalty kick.

Op 6 juni 1891 werd de eerste penalty ter wereld genomen in het Schotse Airdrie bij Royal Albert tegen Airdrieonians Airdriehill. Nederland volgde wat later, want eind negentiende eeuw bestond de FIFA nog niet, die spelregelwijzigingen wereldwijd in één keer doorvoert.

Het duurde iets minder dan een jaar voordat de penalty ons land bereikte, want op 8 mei 1892 werd die toegevoegd aan de Nederlandse spelregels, zo besloot de Nederlandse voetbalbond. De oudste melding van een penalty is bij Victoria – HVV op 12 november 1893. Precies 125 jaar geleden was het Victoria die deze mocht nemen, wat overigens niet wil zeggen dat er daarvoor nog nooit een penalty was genomen. Daar hebben we alleen geen bewijsstukken van.

Deze wedstrijd werd gespeeld op het Schuttersveld in Rotterdam, waar de thuisploeg een penalty kick kreeg, zoals het in die tijd nog werd uitgedrukt. ‘Een penalty-kick ging zonder aangeraakt te zijn door de Haagsche goal’ aldus tijdschrift De Athleet. Helaas hebben we geen naam van de voetballer die de strafschop toen nam.

Victoria in de tijd van de eerste penalty in Nederland. Eén van deze spelers moet de eerste strafschop hebben genomen, Foto uit ‘Athletiek en voetbal’ van Pim Mulier uit 1894

Nieuw voetbalveld

Deze introductie van de penalty in het voetbal is op het eerste gezicht een leuk weetje voor nerds en mensen die meedoen aan een pubquiz. Het gaat echter verder, want het aanzien van het voetbal veranderde revolutionair door deze innovatie. De belijning van het veld moest compleet worden veranderd, want de spelers moesten weten waar ze moesten plaatsnemen tijdens een strafschop. Dat is nu allemaal geregeld via het strafschopgebied, maar dat moest in 1892 nog wel worden bedacht.

Die ontwikkeling verliep in verschillende fases, blijkt uit de boekencollectie van Ben van Maaren, eigenaar van de website Refereeing Books. In 1892 werd een eerste variant ontwikkeld, maar nog anders dan we nu zijn gewend. Er was geen penaltystip en in plaats van een rechthoekig vak werden er twee halve cirkels getekend bij de goal. Die twee halve cirkels op zes yards vormden overigens niet het strafschopgebied, maar het doelgebied. Het strafschopgebied werd aangegeven met de lijn op 12 yards (11 meter) van de achterlijn en liep van zijlijn tot zijlijn.

Hiervan is een foto uit 1901 van een voetbalveld in Groot-Brittannië. Die twee halve cirkels zijn duidelijk te zien.

Deze situatie duurde tot en met 1902, want in dat jaar veranderde de IFAB de spelregels. Vanaf dat moment speelt het voetbal met het strafschopgebied zoals we dat nu kennen. De opmars was voltooid en dat zag er dan zo uit, waarbij de middencirkel verder werd verkleind.

De introductie van de penalty heeft zo het aanzien van het voetbal letterlijk veranderd, al duurde dat veertien jaar. Het voetbalveld veranderde radicaal van aanzien vanwege die belijning.

Een gedachte-experiment

En wat dan nog? Het zijn toch maar lijnen?

Daarom een gedachte-experiment. Stel dat we twee teams plaatsen op het voetbalveld met de belijning van ná 1902. Dan weten we zeker dat de spelers meteen kunnen beginnen aan hun wedstrijd, zo gewend zijn ze aan die omgeving.

Maar wat zou er gebeuren als we diezelfde teams plaatsen op het veld van 1892 tot 1902? Hoe zouden ze reageren op die gekke halve cirkels bij de goals? Wat zouden ze doen in het geval van een strafschop? De vanzelfsprekendheid is opeens verdwenen, want zo’n veld kennen ze niet. Door die halve cirkels zouden die spelers waarschijnlijk in de war raken.

Die opmars van het strafschopgebied van Jan Mulder heeft dus letterlijk plaatsgevonden – als één van de grootste revoluties ooit in het internationale voetbal. Want zonder die strafschop had deze sport er heel anders uitgezien.

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Auteur van 'Amsterdam 1928' en de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Bezig met boekenserie over Amsterdam en sport. Nog steeds de enige Amsterdammer die is afgestudeerd op Feyenoord.