De oudste filmbeelden van het vrouwenvoetbal komen uit Den Haag

Hera United speelt een thuiswedstrijd tegen ADO Den Haag. In de stad van de bezoekers werden in 1933 al filmbeelden gemaakt, maar wat zien we daarop?  

Den Haag heeft veel geschiedenis in het vrouwenvoetbal, al bijna honderd jaar.

Het eerste optreden eener damesploeg

Grap

Op 31 maart 1922 kondigde De Telegraaf een damesvoetbalwedstrijd aan ‘tusschen elftallen van de Rotterdamsche Bankvereeniging en den Post-Cheque en Giro-Dienst.’ Die werd op zaterdagmiddag om half drie gespeeld op het terrein van Quick.

Zo begon het Haagse vrouwenvoetbal als een 1 aprilgrap, want die zaterdag was de eerste dag ná 31 maart. De bedenkers verwezen ongetwijfeld naar actuele gebeurtenissen, want vanuit Frankrijk en Engeland waren er toen regelmatig meldingen van vrouwenvoetbal. In Oostzaan was in 1920 zelfs al een wedstrijd gespeeld. En dan werden er in verschillende steden pogingen gedaan om een club op te richten, onder meer in Arnhem en Rotterdam.

Een jaar later werd in Venlo trouwens dezelfde grap uitgehaald.

Celcia

Ruim tien jaar later was het vrouwenvoetbal een serieuze zaak geworden. Op 7 juni 1933 kondigde de Haagsche Courant aan dat de stedelijke voetbalclub Celcia in het voorgaande Pinksterweekend een vrouwenelftal had opgericht.

‘Bij deze damesafdeeling kunnen nog speelsters geplaatst worden. Het doel is, na ernstige training eventueele tegenstandsters te ontmoeten. Dames, die hieraan wenschen deel te nemen, gelieven zich aan te melden bij de vice-presidente der club, mej. Quirie, Rembrandtstraat 289 I, alhier.’

Twee weken later werd in een aantal dagbladen de eerste foto van dit elftal gepubliceerd, dat blijkbaar genoeg leden telde om in de openbaarheid te treden. ‘De dames oefenen op een terrein aan den Leiweg.’ (Waarmee de Leyweg werd bedoeld.)

Helge Faller schreef in 2020 in De Sportwereld dat de oprichting van Celcia plaatsvond op het moment dat de club nieuwe faciliteiten in gebruik nam. Vanwege die feestelijke gelegenheid was er een toernooi, inclusief ‘het eerste optreden eener damesploeg’.

Op 9 juli speelde Celcia de eerste wedstrijd met een geïmproviseerd vrouwenteam van S.D.O. als tegenstander, een Delftse club uit het bedrijfsvoetbal. Dat gebeurde op een sportcomplex aan de Brasserskade op de grens tussen Den Haag en Delft.

Deze aankondiging stond een dag vóór de wedstrijd in de Delftsche Courant. ‘De S. D. O.-dames zullen het tegen de beter getrainde Celciaploeg wel het loodje leggen. Voor alle wedstrijden zijn prijzen beschikbaar gesteld. De wedstrijden worden gespeeld op het S. D. O.-terrein aan de Brasserskade. De toegang is vrij.’

Die voorspelling kwam uit, merkte dezelfde krant in het wedstrijdverslag op. ‘De in het rood spelende S.D.O.-sters konden in het eerste kwartier, toen zij ietwat zenuwachtig waren door het vele publiek, maar geen vat op het spel krijgen.’ Celcia won uiteindelijk met 4-0.

Filmbeelden

In week 26 van 1933 bracht Polygoon een filmpje uit van een damesvoetbalwedstrijd, zo althans staat in de beschrijving bij Beeld & Geluid. ‘Voetbalwedstrijd te Den Haag tussen twee elftallen dames.’

Verder werd er niets gemeld, zoals wel vaker in de begintijd van het vrouwenvoetbal (die volgens enkele mannen trouwens tot het EK van 2017 heeft geduurd en soms zelfs nog langer). Uit het bijschrift is daarom niet af te leiden om welke teams het ging, op welke plek en met welke voetbalsters. Wie zien we daarom op die filmbeelden?

Faller denkt dat het een opname is tijdens het oprichtingsweekend, ‘waarop de vrouwen van het elftal onderling baltrappend te zien zijn.’

Dat zou goed kunnen, want we zien allemaal vrouwen in hetzelfde tenue, die met en tegen elkaar spelen. Er komen twee keepsters in beeld, beiden met een hart op het tenue. Ze waren dus van dezelfde club.

Daarnaast kan het geen film zijn van SDO –  Delcia. Volgens het wedstrijdverslag speelde de Delftse club in het rood, wat we niet zien op de film. Ook zien we geen grote toeschouwersaantallen, die er op de Brasserskade wél waren.

Tot slot werd de film uitgebracht in week 26, die liep van 26 juni tot en met 2 juli. Dat was dus vóór de wedstrijd tegen DCO.

Celcia in 1933

Nog een wedstrijd

Het wordt daarmee steeds aannemelijker dat de oudste film van het Nederlandse vrouwenvoetbal in het Pinksterweekend van 1933 werd gemaakt. Toch blijft er nog wat onzekerheid bestaan vanwege een aankondiging in de Delftsche Courant op 23 juni 1933 voor een evenement de volgende dag.

‘De Supporters-vereen. Green Black organiseert Zondag a.s. eenige aardige wedstrijden op het D.H.C. terrein. Zoo zal er een wedstrijd gespeeld worden tusschen 2 elftallen, bestaande uit leden der Supp. Ver., die thans nog spelen of dit vroeger gedaan hebben. Daarna volgt er een wedstrijd tusschen 2 elftallen, voor leden die nog nimmer gespeeld hebben. Tenslotte nog een wedstrijd tusschen 2 dames elftallen, die zeer zéker de clou van den middag belooft te worden.’

Er is in die regio dus nóg een vrouwenwedstrijd geweest voordat Polygoon zijn film uitbracht! Zelfs de namen van de speelsters werden in die aankondiging genoemd, zoals hierboven opgemerkt zéér uitzonderlijk. Zij speelden in het ouderwetse systeem van 2-3-5:

Team A

Wiepking

De Graaf – v. d. Burg

v.d. Burg – Kröse – Vermeulen

Hoek – Melief – v. d. Berg – Rijnsburger – Nouwens

Team B

Kwakkernaat

Kwakkernaat – Sanner

Kousemaker – v. Buuren – Dijkgraaf

Boukee – v. d. Bosch – v. d. Bosch – Mathlener – Kohne

Als scheidsrechter werd mej. Schilperoord aangewezen, wat heel bijzonder is. Dit is namelijk de oudste melding van een naam van een vrouwelijke scheidsrechter in het Nederlandse voetbal!

Uit het wedstrijdverslag in de Delftsche Courant blijkt dat het een groot succes was. ‘De wedstrijd voor dames was het evenement van den dag. De beide elftallen gaven zich geheel en deden voor de heeren niet onder. Het B-team, spelende in de D.H.C.-kleuren, won met 3—7. Vooral het 2e doelpunt van den midvoor van het B-team was á la Lagendaal. Er werd natuurlijk braaf gelachen.’

(Met Lagendaal werd Wim Lagendaal bedoeld, die vanwege zijn verwoestende schot bekend stond als Het Kanon.)

De filmbeelden zouden dus ook van deze wedstrijd kunnen zijn, enkele dagen voordat Polygoon die uitbracht. Gelukkig kunnen we dat uitsluiten vanwege de opmerking dat één van de teams in de clubkleuren van DHC speelde, in groen en zwart.

Van deze twee vrouwenteams is een foto gevonden, die daarna kunstmatig is ingekleurd met Gemini om aan alle onzekerheid een einde te maken. Dat zijn echt andere vrouwen dan op die film.

Ingekleurd met Gemini, met behulp van informatie uit het wedstrijdverslag van 1933

Conclusie: de oudste filmbeelden van het Nederlandse vrouwenvoetbal zijn in het Pinksterweekend van 1933 gemaakt in Den Haag tijdens de oprichting van Celcia. Met als leuke bijvangsten de naam van de eerste vrouwelijke voetbalscheidsrechter in Nederland én de oudste foto van het vrouwenvoetbal in Delft.