De oudste foto’s van het vrouwenvoetbal in Utrecht

Hera United sluit dit weekend het eerste seizoen af met een thuiswedstrijd tegen Utrecht. Het Utrechts Archief heeft enkele opmerkelijke foto’s uit de begintijd van het vrouwenvoetbal.

Vrouwen met het shirt van UVV. Originele foto via het Utrechts Archief, daarna ingekleurd met Genspark met behulp van beschrijvingen en voorbeelden uit de tijd zelf

Als een foto te mooi is om waar te zijn, is de foto te mooi om waar te zijn.

Dit dames-elftal in de U.V.V.-kleuren behaalde den eersten prijs op het gemaskerd bal

Nummer tien

Pas op de laatste speeldag van de Vrouwen Eredivisie wordt duidelijk of Hera United zich handhaaft of toch degradeert. Samen met Den Haag en AZ wordt gestreden om boven de tiende plaats te eindigen en daarmee buiten de degradatiezone te belanden.

En dan maakt het ook nog uit of Jong Ajax of De Graafschap de kampioenswedstrijd van de Eerste Divisie wint. Jong Ajax mag niet promoveren omdat het eerste elftal al in de Eredivisie speelt. Als dat team wint, blijft ook de nummer tien van de Eredivisie op het hoogste niveau.

Utrecht

Hera United speelt thuis tegen Utrecht, uit de stad met een bijzondere geschiedenis in het vrouwenvoetbal. In januari 1955 was daar de oprichting van Herbido, dat werd gepresenteerd als eerste vrouwenvoetbalclub van Nederland. Alle kranten schreven erover.

In de beeldbank van het Utrechts Archief zit alleen een foto uit 1927 van een vrouwelijk voetbalelftal. Het team draagt het tenue van UVV: rood met witte blokken. Het is daarmee veruit de oudste foto uit Utrecht van vrouwenvoetballers.

Hoe dan? Was er bijna dertig jaar vóór de oprichting van Herbido al iets vergelijkbaars gebeurd?

Bij archeologische vondsten is de context van doorslaggevend belang. Waar en wanneer is het object gevonden? Onder welke omstandigheden? Is er in de directe omgeving nog meer aangetroffen of juist niet?

Dat geldt ook voor foto’s. Wanneer is die gemaakt? Waar is dat gebeurd? Wat gebeurde er precies?

Leeuwarden

Bij de oudste foto’s van vrouwenvoetbal is die context zeker nodig, omdat niet alles is wat het lijkt. Een goed voorbeeld is een elftalfoto uit 1923 van voetbalvereniging Leeuwarden. Elf vrouwen poseren in het officiële clubtenue, met in het midden de keepster met een bal onder de voetbal.

Foto van de vrouwen uit Leeuwarden via het Historisch Centrum Leeuwerden

Werd er meer dan honderd jaar geleden al aan vrouwenvoetbal gedaan in Friesland? In Sportblad voor Friesland van 27 juni 1923 staat de benodigde context.

Leeuwarden was zojuist gepromoveerd naar de eerste klasse en organiseerde daarom een feestavond met de gebruikelijke toespraken. Volgens het sportblad was er verder nog een bijzondere verrassing. ‘Allereerst trad een elftal dames op, keurig gestoken in de pakjes der mannelijke clubgenooten.’

De keepster in het midden was Geertje Werkhoven, echtgenote van Hanke Visser, de doelman van de mannen. Zij droeg de witwollen trui, waar haar man altijd zijn wedstrijden in speelde. Dit gezelschap sloot de act af met een speciaal lied voor de gepromoveerden.

We zien op de foto dus geen vrouwenvoetbalelftal dat wedstrijden heeft gespeeld, maar een act voor een kampioensfeest.

Woord en beeld

Hetzelfde geldt voor de foto van het vrouwenteam in een outfit van UVV, die werd afgedrukt in het tijdschrift Utrecht in woord en beeld van 4 februari 1927. Het Utrechts Archief meldt zelf in het bijschrift dat de opname werd gemaakt op een bal-masqué vanwege het 25-jarige bestaan van deze club.

In Utrecht in woord en beeld stond als onderschrift: ‘Dit dames-elftal in de U.V.V.-kleuren behaalde den eersten prijs op het gemaskerd bal. Charmante voetbalsters – die met menig hart gelijk speelden!’

Daarom is dit niet de oudste foto van vrouwenvoetbal in Utrecht, maar een afbeelding van een verkleedpartij. Dat verklaart meteen waarom dit elftal zich zo nadrukkelijk met wijnflessen heeft laten vastleggen.

Bevrijdingsfeesten

Er is nog een andere foto van een vrouwenelftal in de beeldbank van het Utrechts Archief, die is genomen vóór de oprichting van Herbido. En die lijkt een stuk serieuzer.

Na afloop van de Tweede Wereldoorlog waren er overal bevrijdingsfeesten, waar sport een belangrijk onderdeel van uitmaakte. Op een foto uit 1945 – de exacte dag is helaas onbekend – staat een Utrechts vrouwenelftal dat in die tijd wedstrijden zou hebben gespeeld.

Alle namen staan erbij: Riet Vreede, Nel Droog, Kris Schoonhoven, Riek Drogenbroek, Truitje Schoonheim, Kiek van Eekeren, Nel van Dijk, mevr. Verhoef, Miep Kielden en Annie Droogenbroek, Grat Heidemans, Mina Droogenbroek, Annie Droogenbroek en Rina Morren.

De achternaam Dro(o)genbroek komt nogal vaak voorbij, zodat het lijkt alsof deze familie een belangrijke rol speelde in het toenmalige sportleven. Ondanks al die gegevens is er toch geen spoor te vinden van een wedstrijd van dit elftal. Wederom bestaat er dus geen zekerheid of het een serieuze foto is, maar het is wel aannemelijk.

Foto uit 1945 van een groep Utrechtse vrouwen, via het Utrechts Archief. Origineel is gerestaureerd met Genspark

In diezelfde tijd zijn vanuit het hele land namelijk meer meldingen van vrouwenvoetbalwedstrijden als onderdeel van de bevrijdingsfeesten. In Deventer is dat gebeurd, waarvan enkele foto’s het bewijs zijn. Ook in Rotterdam werd er gespeeld. Dus waarom zou dit niet ook in Utrecht zijn gebeurd?

Begin 1947 werd er in diezelfde stad bericht dat ‘enige sportieve jongedames’ een damesvoetbalclub wilden oprichten. ‘Men hoopt binnen niet al te lange tijd enige elftallen te kunnen samenstellen, die dan tegen elkaar zullen uitkomen.’

Daarna is er niets meer over te vinden, totdat Herbido in 1955 begint. En van die club weten we wél zeker dat die heeft gespeeld.