NieuwVoetbal

De uitvinding van de strafschop zorgde voor de grootste voetbalrevolutie ooit

Precies 130 jaar geleden werd de strafschop bedacht, nota bene door een keeper. In de jaren erna zorgde die innovatie voor de grootste voetbalrevolutie ooit, want het veld moest hier wel op worden aangepast. Gratis verhaal, maar donatie is welkom.

Let op de belijning voor de goal!

In 1978 schreef Jan Mulder het boek Opmars der strafschopgebieden. Een mooie titel, maar naar nu blijkt heeft die opmars letterlijk plaatsgehad en wel vanaf 1902. Daarvoor bestond het strafschopgebied namelijk nog niet. Voor een stafschopgebied is het tenslotte nodig dat de strafschop of penalty een bekend verschijnsel is in het voetbal. Waarom zou er anders een speciaal gebied nodig zijn?

Penalty kick

De penalty werd in 1890 bedacht door de Ierse doelman William McCrum als ultieme straf tegen verdedigers die tot het uiterste gingen om een treffer te voorkomen. Het voorstel werd ingediend bij de spelregelcommissie IFAB, maar kreeg aanvankelijk geen steun. Dat veranderde na een incident op 14 februari 1891 tijdens het FA-Cupduel tussen Stoke City en Notts County. De eerste ploeg kreeg een vrije bal tegen omdat verdediger Hendry de bal met zijn hand uit het doel geslagen. Het complete team van Notts County ging op de doellijn staan, wat een treffer onmogelijk maakte.

Stoke City won die wedstrijd ook nog, waarna het idee van McCrum de Football Association alsnog overtuigde. Zo werd de penalty ingevoerd, in Groot-Brittannië althans. De FA omschreef de noodzaak aldus op 2 juni 1891: ‘If any player shall intentionally trip or hold an opposing player, or deliberately handle the ball, within twelve yards from his own goal-line, the referee shall, on appeal, award the opposing side a penalty kick, to be taken from any point twelve yards from the goal-line, under the following conditions: All players, with the exception of the player taking the penalty kick and the opposing goalkeeper (who shall not advance more than six yards from the goal-line) shall stand at least six yards behind the ball. The ball shall be in play when the kick is taken, and a goal may be scored from the penalty kick.

Nederland

Op 6 juni 1891 werd de eerste penalty ter wereld genomen in het Schotse Airdrie bij Royal Albert tegen Airdrieonians Airdriehill. Nederland volgde wat later, want eind negentiende eeuw bestond de FIFA nog niet, die spelregelwijzigingen wereldwijd in één keer doorvoert.

Op 14 november 1891 meldde Nederlandsche Sport dat er op 8 november in Den Haag bij de Haagsche V.V. tegen de Haarlemsche F.C. een penalty kick werd gegeven, de eerste in ons land. Die werd genomen door sportpionier Pim Mulier zelf.

Uit het verslag: ‘Hengel slaat eerst een goed shot, dat van den rechterkant wordt ingezonden, weg, en kort daarna is er een scrimmage vlak bij den goal. V. d Bosch pakt de bal beet en de scheidsrechter, van oordeel dat hij het met opzet deed, stond een vrijen schop overeenkomstig art. 13van het reglement toe (de zg. penalty kick). De bal werd op den vereischten afstand gelegd en al de spelers, uitgenomen de goalkeeper en degeen die den schop zou doen, plaatsten zich achter den bal. Het wekte wel eenige bevreemding dat Mulier, die niet juist de beste goaltrapper werd geacht, den schop deed. Tot groote verlichting van de toeschouwers snorde debal over den grond een paar meter langs den linkerpaal.’

En zo maakte Mulier dus geen gebruik van die eerste strafschop in Nederland. Pas op 3 april 1892 scoorde Jan Kan van de Rotterdamsche C. en V.V. als eerste Nederlander een penalty, waarna hij er in dezelfde wedstrijd er nog één benutte, zo bleek uit onderzoek van sporthistoricus Wim Zonneveld.

Nieuw voetbalveld

Deze introductie van de penalty zorgde voor een gigantische revolutie in het voetbal, omdat de belijning van het veld  compleet moest worden veranderd. De spelers moesten tenslotte weten waar ze moesten plaatsnemen tijdens een strafschop. Dat is nu allemaal geregeld via het strafschopgebied, maar dat moest in 1892 allemaal nog worden bedacht.

Die ontwikkeling verliep in verschillende fases, blijkt uit de boekencollectie van Ben van Maaren, eigenaar van de website Refereeing Books. In 1892 werd een eerste variant ontwikkeld, maar nog anders dan we nu zijn gewend. Er was geen penaltystip en in plaats van een rechthoekig vak werden er twee halve cirkels getekend bij de goal. Die twee halve cirkels op zes yards vormden overigens niet het strafschopgebied, maar het doelgebied. Het strafschopgebied werd aangegeven met de lijn op 12 yards (11 meter) van de achterlijn en liep van zijlijn tot zijlijn.

Hiervan is een foto uit 1901 van een voetbalveld in Groot-Brittannië. Die twee halve cirkels zijn duidelijk te zien.

Deze situatie duurde tot en met 1902, want in dat jaar veranderde de IFAB de spelregels. Vanaf dat moment speelt het voetbal met het strafschopgebied zoals we dat nu kennen. De opmars was voltooid en dat zag er dan zo uit, waarbij de middencirkel verder werd verkleind.

De introductie van de penalty heeft zo het aanzien van het voetbal letterlijk veranderd, al duurde dat veertien jaar. Het voetbalveld veranderde radicaal van aanzien vanwege die belijning.

Een gedachte-experiment

En wat dan nog? Het zijn toch maar lijnen?

Daarom een gedachte-experiment. Stel dat we twee teams plaatsen op het voetbalveld met de belijning van ná 1902. Dan weten we zeker dat de spelers meteen kunnen beginnen aan hun wedstrijd, zo gewend zijn ze aan die omgeving.

Maar wat zou er gebeuren als we diezelfde teams plaatsen op het veld van 1892 tot 1902? Hoe zouden ze reageren op die gekke halve cirkels bij de goals? Wat zouden ze doen in het geval van een strafschop? De vanzelfsprekendheid is opeens verdwenen, want zo’n veld kennen ze niet. Door die halve cirkels zouden die spelers waarschijnlijk in de war raken.

Die opmars van het strafschopgebied van Jan Mulder heeft dus letterlijk plaatsgevonden – als één van de grootste revoluties ooit in het internationale voetbal. Want zonder die strafschop had deze sport er heel anders uitgezien.

 

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je je waardering laten blijken met een kleine financiële bijdrage.

 
Mijn gekozen waardering € -

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Auteur van 'Amsterdam 1928' en de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Bezig met boekenserie over Amsterdam en sport. Nog steeds de enige Amsterdammer die is afgestudeerd op Feyenoord.