NieuwVoetbal

De vier beste nummers drie van het EK voetbal: wat lichte rekenkunde

Het wordt rekenen de komende dagen om te bepalen tegen wie Nederland speelt in de achtste finale van het EK voetbal. Er is van alles mogelijk, toont de geschiedenis aan.

Door Wim Zonneveld

De UEFA heeft het huidige EK-voetbal zo opgezet dat een eerste ronde van 24 landen wordt terug gebracht tot achtste finales met 16. Dat gebeurt via 6 poules van 4 landen, die elkaar in een ‘halve  competitie’ ontmoeten. Elk team speelt daardoor drie wedstrijden en in een gegeven poule worden zes wedstrijden gespeeld. Van elke poule gaan steeds de eerste twee teams automatisch door, en ze worden aangevuld met ‘de vier beste nummers drie’. Om tot dit laatste kwartet te geraken, is een systeem opgesteld van de volgende geordende criteria.

  • aantal behaalde punten
  • beste doelcijfers (‘goal difference’, niet ‘doelsaldo’)
  • gescoorde doelpunten
  • aantal gewonnen wedstrijden
  • positie in Fair Play ranking van het toernooi
  • positie in de UEFA Qualifiers ranking.

We kijken naar wat mogelijkheden binnen dit systeem, met voorbeelden uit het recente verleden.

Met 6 punten door (of uitgeschakeld)

Het behalen van zes punten in de poule, via twee overwinningen, is gewoonlijk voldoende voor plaatsing in de volgende ronde. Toch, onverwacht blijkt het in dit systeem mogelijk dat in de eerste ronde een team met 6 punten wordt uitgeschakeld voor de laatste zestien. Dat werkt zo.

Het zwakste team in de poule van vier verliest alles en is gegarandeerd uitgeschakeld met nul punten. De overige drie teams hebben zo 3 punten in de tas, en tegen elkaar spelend behalen ze elk een overwinning en een verliespartij, zodat ze alle drie op 3+3+0 (of 3+0+3) = 6 punten belanden. Deze situatie deed zich voor in de poule van Nederland op het WK van 1994 in de Verenigde Staten, het laatste WK met 24 landen in de eindronde.

Bron: Wikipedia, WK Voetbal 1994

Nederland won met 2-1 van Marokko, dat al zijn wedstrijden verloor. Nederland won met 2-1 van Saoedi-Arabië en verloor met 0-1 van België. Een daverende verrassing was de nederlaag van België met 0-1 tegen Saoedi-Arabië. Alle drie teams met 6 punten gingen uiteindelijk door naar de achtste finales.

Er was op dit toernooi nog een tweede dergelijke poule, wat laat zien dat de situatie niet heel uitzonderlijk is. Als in een extreme vorm deze eindstand zich voordoet in vijf van de zes poules, moet noodzakelijkerwijs de ‘beste vier derden’-regel in stelling worden gebracht en zal één team met 6 punten afvallen (met gebruikmaking van de geordende UEFA-criteria).

Een variant van deze situatie doet zich voor als de drie sterkste teams van de poule hun onderlinge wedstrijden allemaal gelijkspelen. Ze hebben dan uiteindelijk alle drie 3+1+1 = 5 punten en zijn dus zelfs allemaal ongeslagen. Als deze situatie zich vijf maal voordoet in zes poules, zal er één team met 5 punten moeten afvallen.

Met 1 punt uitgeschakeld (of door)

Een team met 1 punt, dat wil zeggen, met één gelijkspel en twee verliespartijen, valt vrijwel automatisch af, maar kan in extreme omstandigheden doorgaan. Dat werkt zo. Twee teams in de poule spelen tegen elkaar gelijk en verliezen de andere twee wedstrijden. De andere twee teams, hoe ze ook precies spelen, verzamelen altijd meer dan 1 punt en zijn geplaatst. De poule blijft achter met een nummer drie en een nummer vier met elk 1 punt.

In het onwaarschijnlijke geval dat deze situatie zich drie maal voordoet in de zes poules van het toernooi, zal er zo’n nummer drie met 1 punt binnen de ‘beste vier derden’ vallen en hoe dan ook doorgaan naar de volgende ronde. Onder recente toernooien met de 24-wordt-16 opzet, zijn er geen voorbeelden te vinden van een dergelijke poule, laat staan drie.

Vier punten
Een derde plaats in de poule met 4 punten, eenmaal winst en een gelijkspel, geeft een goede kans in de vergelijkende ranking van ‘derde teams’. Dat laat de ranking van ‘beste derden’ zien van de zes poules van het EK van 2016 in Frankrijk, het eerste dat met 24 teams werd gespeeld.


Bron: Wikipedia, EK Voetbal 2016

Behaalde punten en vervolgens doelcijfers volstonden om vier van de zes teams uit te selecteren.

Er is een situatie denkbaar waarin alle teams van de poule 4 punten hebben – maar je gunt het niemand. Een behoorlijk sterk team zal op nummer vier eindigen en afvallen, de top twee plaatst zich rechtstreeks, en een nummer drie gaat de vergelijkende ranking in. Zo’n poule kwam voor op het WK van 1994 in de Verenigde Staten.


Bron: Wikipedia, WK Voetbal 1994

Dit resultaat ontstond destijds zo. Twee wedstrijden op dezelfde dag eindigden in een gelijk spel: Mexico – Italië 1-1 en Ierland – Noorwegen 0 – 0. Elk team behaalde in zijn andere twee wedstrijden eenmaal winst en eenmaal verlies, waardoor alle vier op 1+3+0 (of 1+0+3) = 4 punten belandden. Gescoorde goals waren beslissend voor de plaatsen één en vier. Mexico verloor zelfs met 0-1 van de Noren, maar die konden wel met 4 punten naar huis, een volstrekt unieke situatie. Ierland werd vanwege zijn sensationele 1-0 overwinning op Italië op ‘onderling resultaat’ als tweede geplaatst.

Ierland verloor in de achtste finales met 2-0 van groepswinnaar Nederland (zie boven). Italië ging alsnog door als een van de ‘beste vier derden’ en bereikte uiteindelijk de finale, waarin het na 0-0 en strafschoppen verloor van Brazilië (dat in de kwartfinale Nederland met 3-2 had uitgeschakeld).

Drie of twee punten

Drie punten in de poule, zoals in de ‘klassieke’ eindstand van respectievelijk 0-3-6-9 (of 0-3-7-7) punten, geeft veel onzekerheid in de vergelijkende ranking van ‘derden’, zoals die van het EK van 2016 laat zien. In het onwaarschijnlijke geval dat alle zes wedstrijden van een gegeven poule in een gelijk spel eindigen, scoren alle vier teams 3 punten en blijven zelfs ongeslagen, zij het weinig eervol. Nummer vier van de poule, hoe dan ook bepaald, wordt rechtstreeks uitgeschakeld en nummer drie wordt ingevoerd in de vergelijkende ranking (en kan al of niet doorgaan). Onder recente toernooien zijn er geen voorbeelden te vinden van een dergelijke poule.

Hopen op doorgaan met 2 punten via twee gelijke spelen, zoals in poule-eindstanden van respectievelijk 1-2-4-9 of 1-2-5-7 punten, is niet verboden – maar veel kans is er niet. In 1994 lukte het in elk geval Zuid-Korea (ondanks een verdienstelijke 2-2 tegen Spanje, en 0-0 tegen zwakste broeder Bolivia) niet.

Waaardeer deze site!

Onze content is gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je dat laten blijken met een kleine financiële bijdrage.

Mijn gekozen waardering € -

Jurryt van de Vooren
https://sportgeschiedenis.nl
Specialist in sporterfgoed. Schreef mee aan het boek "Nooit meer Qatar" over de FIFA en mensenrechten. Al 25 jaar de enige Amsterdammer, die is afgestudeerd op Feyenoord.