De voorloper van de KNVB kwam al in 1896 met een officieel verbod op het vrouwenvoetbal

De Britse voetbalbond FA biedt excuses aan voor het verbod op vrouwenvoetbal, dat vanaf 1921 een halve eeuw werd gehandhaafd. En dan te bedenken dat de vrouwelijke voetballers in Nederland 76 jaar lang werden uitgesloten!

Dit vrouwenelftal uit Enschede speelde in 1926 een verboden voetbalwedstrijd

Vrouwen hadden al een halve eeuw stemrecht in Nederland voordat ze ook het recht kregen om op een voetbalveld te staan.

Voetbal kan nooit en te nimmer een sport voor vrouwen zijn

Decreet

In 1896 kregen Sparta en HVV een zeer opmerkelijk verzoek binnen van de British Ladies Football Club. Dit vrouwenelftal uit Londen wilde wedstrijden spelen tegen deze clubs. Zoals het jubileumboek van Sparta in 1948 samenvatte: ‘Het nieuwe seizoen zou Sparta eens op heel bijzondere wijze openen.’

Net zo opmerkelijk was dat Sparta wel wat voelde voor deze nieuwigheid, zodat het bestuur verklaarde ‘de Londense dames partij te geven.’ HVV had de aanvraag ondertussen verplaatst naar de prullenbak.

Zo’n 130 jaar later is trouwens niet duidelijk of de vrouwen tegen de bestaande mannenteams wilden spelen of tegen een eenmalig vrouwenelftal, dat speciaal voor deze gelegenheid zou worden samengesteld.

Sparta zei niets over deze wedstrijd totdat de voorzitter van de Voetbalbond een week of zes later in Rotterdam was. Desgevraagd had die geen bezwaar, zodat Sparta meteen begon aan een flinke reclamecampagne. Deze stunt zou best wel eens wat geld kunnen opleveren.

Op 18 augustus 1896 was de eerste aankondiging, waarna de NVB (de K is pas van 1929) op 22 augustus alsnog een officieel verbod afkondigde. De Rotterdammers waren boos, maar niet omdat ze vonden dat hiermee de gelijkwaardigheid van vrouwen was geschonden. De verontwaardiging was er vooral, omdat Sparta voor niets geld had uitgegeven aan een wervende campagne. De club wilde dat geld terug hebben van de bond, maar dat gebeurde niet.

Rein voetbalspel

Zo werd het vrouwenvoetbal in Nederland in 1896 verboden, een kwart eeuw eerder dan in Engeland. En daar was de hele sportwereld het mee eens, wat niet zo heel vreemd was. Vrouwen speelden in die tijd geen enkele rol in sport en maatschappij, zodat hun niets werd gevraagd.

‘Gelukkig is het bondsbestuur tusschen beide gekomen,’ oordeelde Algemeen Handelsblad dan ook, ‘en heeft ons het onzalige schouwspel bespaard van vrouwen te zien voetballen. Voetbal kan nooit en te nimmer een sport voor vrouwen zijn.’

Ook Nederlandsche Sport als toonaangevend tijdschrift stond achter het verbod, omdat een vrouwenwedstrijd ‘voor zeer langen tijd een smet op ons nog zoo reine voetbalspel zou hebben geworpen.’

Afkeurend

In de decennia daarna werd dat verbod keer op keer gehandhaafd als er weer een nieuwe opleving was van vrouwenvoetbalclubs. Op 5 mei 1935 kwam Jan Baumann als CHU-burgemeester van Overschie hoogstpersoonlijk naar vrouwenvoetbalclub Roba om zich er ter plekke tegen uit te spreken.

Bijna een halve eeuw jaar later blikte Dikkie van Wijngaarden als één van de voetbalsters in Het Vrije Volk terug op dit optreden van de burgemeester. “Op een goeie zondagmorgen speelden we op een terrein in Overschie. Er kwam een keurig geklede heer met hoed en wandelstok het voetbalveld op. Hij bekeek ons heel afkeurend en verkondigde dat er in Overschie op zondag niet mocht worden gevoetbald. Ik weet tot de dag van vandaag nog niet of het nou de burgemeester of de dominee was. Wij hebben wel onze spullen ingepakt en zijn afgedropen.”

Een half jaar later volgde Amsterdam met een verbod voor vrouwen om te spelen en trainen op velden, waarvan de gemeente eigenaar was. Ook dit kwam neer op een voorlopig einde, omdat zo’n beetje alle velden van de gemeente waren.

Dames Voetbalbond

In 1955 greep de KNVB weer eens in, vlak voor aanvang van een nieuwe vrouwencompetitie van de Nederlandse Dames Voetbalbond NDVB. ‘Het bestuur van de KNVB heeft besloten de aangesloten afdelingen en clubs te verbieden hun terreinen af te staan voor damesvoetbalwedstrijden.’

Dat was merkwaardig, want de voetbalbond was helemaal geen eigenaar van die accommodaties. Bestaande contracten met de vrouwenclubs werden in één klap ongedaan gemaakt door een partij, die daarover niets te zeggen had. Zo hadden Herbido en Rivelo uit Utrecht overeenkomsten gesloten met Velox en UVV, waar VVV uit Rotterdam een samenwerking was aangegaan met DCL. Er werden dan ook meteen juridische stappen aangekondigd.

De KNVB had zelfs niet de moeite genomen om de NDVB zelf op de hoogte te stellen van dit verbod, zodat die er pas van hoorde toen De Telegraaf hierover vragen stelde. ‘Wij brachten deze beslissing van de KNVB ter kennis van mei. W. van Brugge, secretaresse van de Utrechtse damesvoetbalclub Herbido en bestuurslid van de Nederl. Damesvoetbalbond.

Eerst schrok zij kennelijk van het besluit, en haar eerste reactie was: dat is niet zo mooi, om daarna de vraag te stellen: “Maar wat heeft de KNVB eigenlijk met ons te maken?”, een vraag waarop wij het antwoord schuldig moesten blijven.’

Dit vrouwenelftal uit Oostzaan speelde in 1920 een verboden voetbalwedstrijd

Overleg

Pas enkele maanden later toonde het KNVB-bestuur zich bereid om te praten over het opgelegde verbod. Bij het eerste overleg bleek dat de bond niet eens wist hoe de vrouwen hun competities hadden opgezet. Ook was het hun onbekend dat de NDVB helemaal niet van plan was om onderdeel te worden van de KNVB, die in 1955 afgesloten was voor vrouwen. Anders gezegd: het verbod was gebaseerd op onjuiste informatie.

Daarom deed de KNVB een concessie, zo zei ze zelf tenminste, om het verbod op te heffen. Daar kwam meteen een andere beperking voor in de plaats: ‘Van KNVB-zijde zal geen bezwaar worden gemaakt tegen gebruik van KNVB-velden als dit niet geschiedt ten laste van KNVB-verenigingen.’

Daarmee werd bedoeld dat vrouwen minstens drie uur vóór of drie uur ná een mannenwedstrijd moesten spelen. En daar was de NDVB het niet mee eens. ‘Aangezien de meeste voetbalvelden des Zondags van 10—4 uur bezet zijn, zou het er op neerkomen dat de dames of voor zeven uur inde morgen of na zeven uur ‘s avonds zouden moeten voetballen, wat hen voor onoverkomelijke moeilijkheden zou plaatsen. In de praktijk zou het hierop neerkomen dat het KNVB-verbod wel was opgeheven doch dat voetballen voor dames toch bijna onmogelijk zou worden.’

En dat bleek inderdaad het geval te zijn, ook al maakte de KNVB de restricties iets soepeler. Het was zo goed als onmogelijk geworden om normale wedstrijden te spelen, waarna de ene na de andere vrouwenclub ermee ophield. Zonder een verbod op te leggen, had de KNVB zo wéér een einde gemaakt aan de opkomst van het vrouwenvoetbal.

Pas in 1972 werd het vrouwenvoetbal in Nederland officieel erkend door de KNVB. Bij elkaar opgeteld is er dus 76 jaar een verbod van kracht geweest – een kwart eeuw langer dan in Groot-Brittannië.