Dit zijn de shirts waar Sparta Rotterdam in de negentiende eeuw mee speelde

Sparta is beroemd geworden in het rood en wit gestreepte shirt. Daarvoor werden eerst heel wat andere tenues gedragen, soms tot wanhoop van de spelers.

Stel je eens een elftalfoto voor van alle shirts van Sparta vóór 1900. Met behulp van Gemini gemaakt volgens de beschrijvingen in dit artikel

Op 1 april 1888 werd Sparta officieel opgericht. Bijna 140 jaar later zijn we zo aan die club gewend dat we ons niet meer realiseren dat in de begintijd daar alles nog compleet anders was dan nu. Géén eigen stadion in Spangen, géén goed functionerende organisatie en nog geen shirt voor alle spelers.

Het elftal had soms veel weg van een bonte lappendeken

De kleuren van de 19e eeuw

Via het jubileumboek van Sparta uit 1948 is te herleiden in welke shirts er werd gespeeld. In die tijd zelf hadden ze het trouwens nog over voetbalcostuums.

Daar stond duidelijk bij welke kleuren dat waren. Ook werden er foto’s afgedrukt in de gedenkboeken van 1928 en 1948, die we nu met de AI-tools van Gemini kunnen inkleuren. Voor de benodigde kleuren heb ik de informatie uit de tijd zelf toegevoegd, waarna ik het slotresultaat wat vager heb gemaakt.

Het is geen garantie dat het er echt helemaal zo uitzag, omdat er vaak verkeerde details worden toegevoegd door Gemini. Zo kan iemand opeens een vlag in zijn hand hebben, waar dat in het origineel niet zo was. Toch geeft het een goede indruk van het negentiende-eeuwse Sparta, zo vind ik tenminste. Kijk zelf maar.

1890: wit shirt, donkere of witte broek, rood-wit gestreepte cap

Staande v.l.n.r.: L. M. J. van Rooy, voorzitter; J. v. d. Ende, A. Timmermans, C. W. van Hasselt, J. Stok, H. F. B. Cokart, C. Bertram, J. Pauls, G. L. de Roodt. Zittend v.l.n.r.: F. Kampschreur, C. W. v. d. Ende, G. J. Stok, L. Weinthal, J. Timmermans

In de eerste twee jaren kende Sparta nog geen tenue.

De club was toen net vanuit Feijenoord (jawel) naar een terrein in Stroodorp vertrokken. Het jubileumboek van 1948 meldde over die tijd: ‘Door de verhuizing was de vereniging diep in de schuld geraakt, want niet alleen moest het veld bespeelbaar worden gemaakt, maar ook het oude materiaal door nieuw vervangen worden. Bovendien was men er langzamerhand toe gekomen zich voor de voetbal-oefeningen enigszins te verkleden, ja, sommigen hielden er reeds een speciaal voetbal-costuum op na.’

In 1890 kwam Sparta voor het eerst met een regel voor een verplicht tenue van een wit shirt, een donkere of witte korte broek en een rood-wit gestreepte cap. ‘Wat nog niet wil zeggen, dat alle Spartanen voortaan zo gekleed in het veld verschenen.’

Oók de pet was dus verplicht.

1891: zwarte trui met in rode letters SPARTA op de borst, witte broek, witte baret met rood kruis

In dit jaar kwam er een scheiding in tenue voor de voetballers en de cricketers van Sparta. ‘Voor de voetballers schreef het reglement voor: zwarte kousen, een korte witte broek, een zwart tricot met „Sparta” in rode letters op de borst, een zwarte cap en een rode gordel.’

De cricketers gingen voortaan verder in een wit shirt, een rood-wit gestreepte cap en een das in dezelfde kleuren.

Van dit shirt heb ik geen foto gevonden, zodat de afbeelding compleet kunstmatig is. Als opdracht gaf ik de kleuren van het tenue. Het gehanteerde lettertype op het shirt is volkomen willekeurig.

1893: blauw-zwarte trui, horizontaal gestreept, donkere broek

Het jubileumboek maakt melding van een wedstrijd in 1893, waarbij de Spartanen speelden in een tenue dat enkele maanden eerder was voorgeschreven: een horizontaal gestreepte, blauw-zwarte trui met een donkere broek.

1894: rood en wit geblokt hemd met donkere broek

Het blauw en zwart werd na één seizoen vervangen door een geblokt hemd in rood en wit. ‘Dit verdween al even ras als het gekomen was.’

Ik heb geen foto gevonden van een team, waar alle spelers dit kostuum droegen. Er zijn wel afbeeldingen, zoals hierboven, waar verschillende shirts tegelijk werden gedragen.

1895: witte trui met rode band en een zwarte broek

Staande met shirts v.l.n.r.: De Roodt, Timmermans, Klene, J. Stok, C. van Hasselt, H. van der Linden. Zittend v.l.n.r.: Kampschreur, Boomsma, Vuyk, F. van Prooye, Van Holten. Met vlag rechts linesman T. Muntinga

De club raakte stevig in verwarring door elke keer weer een ander tenue. ‘De voorgeschreven veranderingen waren in een betrekkelijk kort tijdsverloop zo talrijk geweest,’ aldus het jubileumboek, ‘dat de spelers deze bezwaarlijk konden bijhouden en het elftal soms veel weg had van een bonte lappendeken.’

Dat is op de foto’s bij dit verhaal inderdaad goed te zien en daarom besloot het bestuur op 20 juni 1895 om alle oude shirts in één keer uit de roulatie te halen. Daarvoor in de plaats kwam een witte trui met rode band van linkerschouder naar rechterheup en een donkere broek. ‘Het is dit costuum, dat het eerst bij de N.V.B. als Sparta costuum werd geregistreerd.’

Maar ook bij deze foto’s werden twee shirts door elkaar gedragen.

In 1900 koos Sparta voor het shirt, zoals wij dat nu kennen. En dat was weer jammer voor Ajax, dat in de eerste jaren ook hierin speelde. In 1911 moesten de Amsterdammers wisselen, omdat ze in dezelfde competitie als Sparta waren ingedeeld. En dat leverde weer het tenue op, dat de club in 2026 nog steeds gebruikt.