Het voetbal in Moerdijk begon in 1946 tussen de puinhopen en dreigt daar tachtig jaar later ook te eindigen

Moerdijk werd compleet verwoest in de oorlog, maar op 1 februari 1946 begon een nieuwe voetbalclub: Tussen Puinhopen Opgericht.

TPO in 1946 met pater Lips staand als vierde van links, met baard. Foto via TPO 

Er is een lijstje met bijzondere namen van voetbalclubs, zoals Het Begon Op Klompen (HBOK) en Tot Heil Onzer Ribbenkast (THOR). Daar hoort TPO uit Moerdijk bij: Tussen Puinhopen Opgericht. Het hele dorp dreigt inmiddels in een puinhoop te verdwijnen, en daarmee de club ook.

Heel de Noord-West-hoek van Brabant maakt deel uit van de gordel van verwoesting. Moerdijk is zoo ongeveer weggevaagd

Gewone-mensen-geschiedenis

Ik ben al jaren geïnteresseerd in voetbalclubs met een geschiedenis, die groter is dan alleen de sportieve prestaties. Hercules uit Utrecht degradeerde in 1919, omdat er bijna geen spelers meer waren vanwege de Spaanse Griep. SV Urk schreef zich pas in voor competitievoetbal nadat de eerste autoverbinding met het vasteland was gelegd. De mijnwerkersclub Limburgia uit Brunssum was in 1950 de eerste landskampioen uit Limburg, slechts drie jaar nadat zij was getroffen door één van de grootste mijnrampen in ons land.

De plaatselijke sportgeschiedenis weerspiegelt zo in het klein de grote maatschappelijke ontwikkelingen, een mooi venster voor onderzoek. Voetbalgeschiedenis is gewone-mensen-geschiedenis.

Ook op dit lijstje staat TPO uit Moerdijk. De voetbalclub weerspiegelt de geschiedenis van dit dorp, dat dreigt te worden verzwolgen door industrie en haven.

Katholiek

In de jaren tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog was de grote doorbraak van het voetbal in Nederland. Een elitesport voor jongens uit de hoogste sociale milieus veranderde in korte tijd in een volkssport met overal nieuwe clubs, dwars door alle sociale lagen heen. Vooral de katholieken ontdekten het voetbal, want één op de drie nieuwe clubs in het Interbellum kwam uit deze zuil. Ze hadden hun eigen bond, náást de KNVB, met hun eigen clubs.

Die katholieke voetbalgolf bereikte al snel Moerdijk. Over die beginjaren bestaat wel onduidelijkheid, want volgens Henk van Boxel uit Moerdijk werd er in zijn dorp al in 1910 gespeeld. Het Huygens Instituut beweert dat er alleen in 1915 even werd gevoetbald en daarna pas weer in de jaren dertig door de Moerdijkse Voetbal Vrienden (MVV) en Door Vrienden Opgericht (DVO).

Beide varianten kunnen hebben bestaan, want het Huygens Instituut kijkt alleen naar clubs, de in competitieverband speelden. En het is heel goed mogelijk dat er ook onderlinge wedstrijden werden gehouden, zoals Van Boxel zei.

Wat in ieder geval wél duidelijk is, is dat beide clubs aangesloten waren bij de katholieke voetbalbond en niet bij de KNVB. Ergens aan het begin van de oorlog verdwenen ze uit beeld.

Tekening van de verwoestingen in Moerdijk uit De Stem van 6 december 1945 – hier

Gordel van verwoesting

Tijdens de bezettingsjaren waren er in Moerdijk geen officiële competitiewedstrijden. Dat is begrijpelijk, want zowel aan het begin als aan het einde lag het dorp in de frontlinie, in de directe nabijheid van de strategische Moerdijkbruggen. Vanaf september 1944 woedden er hevige gevechten met de uiteindelijke bevrijding op 9 november.

Een half jaar later was de toestand vreselijk, aldus De Stem van 5 juni 1945. ‘Heel de Noord-West-hoek van Brabant maakt deel uit van de gordel van verwoesting, die ons land scheidt. Moerdijk is zoo ongeveer weggevaagd.’

Ondanks de chaos herleefde door heel het land het voetbal bijna meteen na de Duitse aftocht, een metafoor voor de wederopstanding. Onder de moeilijkst denkbare omstandigheden werd er gespeeld, als het moest op veel te kleine veldjes vol bomtrechters. Zelfs op Walcheren, dat voor tachtig procent onder water stond, werd ruimte gevonden voor een competitie.

De brug bij Moerdijk in 1944, via het Regionaal Archief Dordrecht

Nieuwe club

Ook Moerdijk veerde op tussen deze puinhopen, waarin eigenlijk geen enkele ruimte was voor een voetbalveld. Het oude terrein van DVO achter het café van Hendrik van Dun viel ook nog eens af vanwege de bouw van noodwoningen – nét iets belangrijker dan een voetbalveld.

‘Een stukje grond aan de Spoorstraat,’ aldus opnieuw Van Boxel, ‘werd speelklaar gemaakt. De granaat- en bomtrechters werden gedicht met zand en het balletje kon gaan rollen.’

Een belangrijk moment voor Moerdijk was de terugkeer van pater Lips 26 mei 1945. Zoals De Zevenbergsche Courant schreef: ‘Wij vernemen, dat onze dorpsgenoot, de heer J. Lips, uit het concentratiekamp Dachau in het vaderland is aangekomen.’

Samen met Peet van der Made, Bas Kanters en Jo den Ridder richtte hij op 1 februari 1946 een nieuwe voetbalclub op. Dat was kort na de laatste overspanning van de herstelde Moerdijkverkeersbrug, waardoor er weer gereisd kon worden. De oprichters kozen niet opnieuw voor DVO of MVV als clubnaam, maar voor TPO: Tussen Puinhopen Opgericht.

Een duidelijkere verwijzing in een clubnaam naar de oorlogsellende in de voormalige gordel van verwoesting was niet mogelijk. Maar waarom kwam er geen doorstart van de vooroorlogse DVO of MVV?

Simpel, zegt sporthistoricus Michel van Gent van het Huygens Instituut. In 1940 fuseerde de KNVB onder meer met de katholieke bond, waardoor het Moerdijkse voetbal werd opgenomen in de KNVB-competitie. ‘De clubnaam DVO was al bezet door een DVO in Overhoven-Sittard. Vandaar dat ze in Moerdijk een andere naam moesten aannemen.’ Precies hetzelfde gold voor MVV en zo werd het dus TPO.

Het hele dorp lijkt nu zelf in een puinhoop te veranderen. Hopelijk blijft de club bestaan, want anders verandert de afkorting van TPO in Tussen Puinhopen Opgeheven.