Het vrouwenvoetbal in Heerenveen begon in een Amerikaanse fabriek
Hera United speelt dit weekend een thuiswedstrijd tegen Heerenveen. De eerste voetbalsters uit Heerenveen werkten allemaal bij Tektronix.
Herbido in 1957, het jaar waarin zij de eerste vrouwenwedstrijd in Heerenveen speelden. Foto uit het plakboek van Gien van Maanen
Friesland is de provincie van Sherida Spitse, geboren in Sneek. Hoe is haar sport daar begonnen?
Als het zaakje draait, ga ik natuurlijk polshoogte nemen
Aantrekkelijk
Damesvoetbal, zo schreef de Friese Koerier op 20 juni 1957, was in de sportgeschiedenis van Heerenveen ‘nog immer een onbeschreven bladzijde’. Twee dagen later was dat voorbij, al was het import.
De plaatselijke jeugddrumband had de vrouwenclubs Herbido uit Utrecht en DCO uit Haarlem gevraagd om een wedstrijd in Friesland te spelen, om zo geld op te halen voor het Jeugd Tamboer- en Pijperkorps. ‘Het kon wel eens een aantrekkelijk partijtje voetbal worden, dit pikante nagerecht op de wedstrijd Heerenveen – SC Enschede.’
De KNVB had er niets mee te maken, want die was principieel tegenstander van vrouwen op het veld.
Dit was trouwens niet de eerste vrouwenvoetbalwedstrijd in deze provincie, want op 17 september 1955 was er in het Cambuur-stadion in Leeuwarden ook al eens een treffen geweest. En ook in dit geval was het import met Herbido en Holviams uit Amersfoort.
Sporthistoricus met seizoenkaart
Het eerste seizoen van Hera United is een doorbraak in de Nederlandse vrouwensport. Die wedstrijden maak ik allemaal van dichtbij mee als houder van een seizoenkaart.
Op Sportgeschiedenis ga ik dit seizoen op zoek naar de oudste sporen van het vrouwenvoetbal. Deze serie is in aanloop naar elke thuiswedstrijd van Hera United en richt zich op de stad van de bezoekende ploeg.
- 7 september: Oostzaan
- 21 september: Zwolle
- 22 september: Amsterdam
- 27 september: Eindhoven
- 5 oktober: Breda
- 17 oktober: Klarenbeek
- 2 november: Amsterdam
- 7 december: Rotterdam, deel 1
- 21 december: Enschede
- 25 januari: Rotterdam, deel 2
- 14 februari: Alkmaar
- 14 maart: Den Haag
- 18 maart: Enschede, deel 2
- 4 april: Heerenveen
- 2 mei: Eindhoven
- 22 mei: Utrecht
Tips en aanvullingen hier
Niet lachwekkend
In een advertentie werd de wedstrijd aangekondigd als ‘Kampioenschap van Nederland Damesvoetbal’, maar daar had het niets mee te maken. Er had net zo goed kunnen staat dat de scheidsrechter een man was met drie hoofden.
In het wedstrijdverslag van 24 juni werd er dan ook met geen woord gesproken over een kampioenschap. Ongeveer 2000 toeschouwers kwamen op de wedstrijd af in het Sportpark, ondanks een regenbui vlak voor aanvang. ‘Temeer was dat jammer, omdat zij die thuis gebleven zijn iets nieuws voor Heerenveen en omgeving hebben gemist.’
De verslaggever meende vooraf dat de twee teams er ongetwijfeld helemaal niets van konden, want dan heb je met vrouwen. Dat was een vooroordeel, bleek al snel.
‘Het was niet een lachwekkende vertoning, zoals velen aanvankelijk dachten, maar een strijd tussen twee elftallen, waarvan de speelsters stuk voor stuk zich ten volle gaven en zich geheel inleefden in het spel. En vooral de dames, van Herbido hebben het al aardig ver gebracht.’
Herbido won met 4-0, vooral vanwege de vele trainingsarbeid die zij verrichtten. ‘Het samenspel was zeer goed en van het positiekiezen, het snel doorgeven van de bal en het koppen, zouden vele voetballers nog wel wat kunnen leren.’
Tektronix
Zeven jaar na deze wedstrijd waren er nieuwe ontwikkelingen. ‘Het personeel van Batavus, de Friese IJzergieterij en Tektronix heeft besloten een voetbalcompetitie te gaan spelen,’ zo schreef de Friese Koerier op 12 juni 1964. ‘De wedstrijden zullen plaats vinden op donderdagavonden, op het noordelijk bijveld van de voetbalvereniging Heerenveen.’
Het is niet helemaal duidelijk wanneer zich het eerste vrouwenteam meldde, maar dat was in ieder geval al behoorlijk snel. Op 4 juni 1965 werd er geschreven over een onderlinge wedstrijd in Oudeschoot tussen twee vrouwenelftallen van Tektronix, waarmee er voor de eerste keer in acht jaar er weer zo’n wedstrijd was in die regio.
De ontmoeting tussen de kantoorafdeling en de productieafdeling eindigde in 4-4. ‘De doelpunten werden gemaakt door Grietje Marinus (3x), Klaske Westerhof, Marty Nuttere, Hanny Nijholt, Alie Gooijer en Janny Heida.’
Vooralsnog bleef het bij onderlinge wedstrijden, uiteindelijk zelfs met vier verschillende teams. Toch begon dat te vervelen en daarom benaderden deze vrouwen in 1969 hun collega’s bij het ziekenhuis en Confectiefabriek De Zee in Heerenveen en Inventum in Wolvega. Die reageerden allemaal positief, zodat Tektronix uit de vier bedrijfselftallen één vertegenwoordigend team samenstelde.
Alleen het ziekenhuisteam was niet op tijd gereed, waarvoor de dameshandbalploeg WIK-FTC de plaats innam. Bij de eerste wedstrijden maakten deze speelster veel hands, omdat ze er zo aan gewend waren om de bal met de hand te verplaatsen.
Officiële start
Tot dat moment had de KNVB zich niet bemoeid met die vrouwenwedstrijden. Pas op 23 oktober 1971 speelden WWS uit Wirdum en De Blesse uit het gelijknamige dorp de eerste officiële wedstrijd in Friesland. Het was de start van een vrouwencompetitie onder leiding van de KNVB met verder de vrouwenelftallen van Bergum, Zwaagwesteinde, VCV uit Veenwouden, DTD uit de regio Cornjum, Wolvega en DNB uit Drachten.
De mannelijke alleenheerschappij in het Friese was eindelijk doorbroken. Het was opeens allemaal zo snel gegaan dat de heer G. de Vries als provinciale voorzitter van de commissie voor damesvoetbal nog niet eens de tijd had gehad om een vrouwenwedstrijd te bezoeken. Dat nam niet weg dat hij deze sportieve emancipatie zeer serieus nam: ‘Het behoort bij de ontwikkeling van deze tijd en moet een kans krijgen. Als het zaakje draait, ga ik natuurlijk polshoogte nemen.’
