Het WK voetbal is zo groot dat het altijd zorgt voor politieke onrust – in 2026 al helemaal
Een land dat het WK voetbal organiseert moet altijd rekening houden met politiek en intriges, al helemaal als de president van het gastland zelf het evenement politiseert. We hebben meer dan zestig voorbeelden.
Een actie voor dak- en werklozen in Mexico in aanloop naar het WK voetbal in dat land. Freek de Jonge en Louis van Gaal speelden een potje tafelvoetbal. Foto Roland Gerrits via het Nationaal Archief
De Olympische Spelen en het EK en WK voetbal worden beschouwd als megasportevenementen, die niet zijn te vergelijken met andere toernooien. De Tour de France en Wimbledon zijn ook gigantisch, maar toch anders.
Alleen daarom al moeten de organisatoren van een WK voetbal er op voorhand rekening mee houden dat hun evenement het centrum wordt van politieke onrust. Dat begint al in eigen land, omdat maatschappelijke organisaties het aan zullen grijpen om hun standpunten kracht bij te zetten.
De kans op een staking is veel groter dan normaal, omdat vakbonden en actiegroepen weten dat de hele wereld meekijkt. Met dat drukmiddel is de kans aanzienlijk groter dat de eisen worden ingewilligd, zodat het sportevenement ongestoord door kan blijven gaan.
Dat kan worden beschouwd als chantage, maar zo werkt de wereld nu eenmaal. Als een actievoerder met een vlaggetje in zijn eigen tuin staat te zwaaien, zijn er net wat minder mensen die het zien dan tijdens een WK voetbal. Daarom gaat diezelfde actievoerder liever op dat toernooi met dat vlaggetje zwaaien, want dat is nu eenmaal het grootste podium ter wereld.
Afkoopbudget
Een organisatiecomité voor zo’n megasportevenement moet daarom altijd mensen aannemen met goede contacten bij maatschappelijke organisaties als vakbonden en actiecomités. Zo kan dat in ieder geval op de hoogte blijven van naderend politiek onheil, om te voorkomen dat het keer op keer wordt overvallen door wéér een stakingsgolf. Zorg dan vooral voor extra budget om al dat gedoe af te kunnen kopen.
Dat is natuurlijk allemaal niet nodig als dat WK in een dictatuur wordt gehouden, want dan schiet je gewoon iedereen dood. Het is niet helemaal toevallig dat de FIFA en andere internationale sportbonden veel liever onder die omstandigheden werken. Met een beetje geluk krijgt zo’n dictator als dank ook nog een vredesprijs.
Trump Games
De kans op politieke onrust en instabiliteit vanwege een WK voetbal groeit exponentieel als de politieke leiders van het land zich rechtstreeks bemoeien met de organisatie. Daarmee krijgt het sportevenement meteen een gigantische extra politieke lading, omdat tegenstanders van die leiders er dan belang bij hebben om zand in de machine te strooien. Alles wat tijdens het WK misgaat, straalt meteen af op de politieke leider.
Dat is dus ook precies wat we kunnen verwachten in de Verenigde Staten. President Trump benoemde zichzelf al in maart vorig jaar tot hoofd van een taskforce van het WK voetbal. Al zijn tegenstanders, en dat worden er al snel meer, hebben er belang bij dat dit toernooi zoveel mogelijk tegenstand krijgt.
Het verbaasde me daarom dat het daarna nog tien maanden duurde voordat er eindelijk een boycotoproep kwam. Dat had een stuk sneller gekund.
Eerdere voorbeelden
Vier jaar geleden verscheen het boek Nooit meer Qatar!, waarvoor ik enkele hoofdstukken verzorgde. Daarin laat ik zien hoe het WK voetbal vanaf het begin het hart is van politieke onrust en instabiliteit. Het kan daarom niet anders dan dat dit nu wéér het geval is.
Ik stelde een lijst samen met meer dan zestig historische voorbeelden, die ik hieronder opnieuw plaats.
Argentinië, 1930
Gastland Uruguay won de finale van het WK 1930 tegen Argentinië. Na afloop waren door heel Argentinië anti-Uruguayaanse demonstraties. Het consulaat van Uruguay werd door een zware brandbom getroffen.
Argentinië, voorzitter organisatiecomité vermoord, 1976
Het gastland van het WK van 1978 werd verscheurd door politiek geweld. Op 19 augustus 1976 werd Omar Actis vermoord, de voorzitter van het organisatiecomité. Volgens het Argentijnse regime waren linkse terroristen hiervoor verantwoordelijk, maar leverde daarvoor geen bewijs.
Bangladesh, 1994
Bangladesh heeft nog nooit meegedaan aan een wereldkampioenschap, maar in 1994 braken er toch rellen uit vanwege dit evenement. Studenten kwamen in opstand, omdat ze tijdens de wedstrijden examens moesten maken.
Bangladesh, 1998
Tijdens de WK-wedstrijden viel de stroom regelmatig uit, en daarmee de rechtstreekse tv-verslagen. De bevolking kwam razend de straat op en dreigde met harde actie als het weer zou gebeuren. De boodschap was snel begrepen. “De regering heeft 30.000 agenten en soldaten ingezet om de elektriciteitsvoorzieningen te bewaken,” aldus het ANP van 15 juni 1998. Sindsdien koopt Bangladesh extra capaciteit in om te voorkomen dat de elektriciteit uitvalt tijdens een voetbalwedstrijd. De inwoners hopen altijd op verlengingen, omdat ze daarmee weer in ieder geval een half uur langer van stroom zijn voorzien.
BBC, 1998
De technici van de deftige BBC grepen het WK van 1998 aan voor sociale strijd. Vlak voor het WK in Frankrijk dreigden zij het werk neer te leggen tijdens het wereldkampioenschap en Wimbledon. “De in de vakbond BECTU verenigde technici houden donderdag een 24-uursstaking,” meldde het ANP op 4 juni 1998 – zes dagen voor de eerste voetbalwedstrijd. “De BECTU wil daags voor het begin van het WK opnieuw actievoeren en eventueel ook tijdens het toernooi als geen oplossing voor het probleem wordt gevonden.”
De BBC zegde onderhandelingen toe, maar hield wel een noodplan achter de hand.
Berlijn, Olympisch Stadion, 1974
Tijdens de WK-wedstrijd Chili – DDR werden leuzen geschreeuwd tegen de Chileense dictator Pinochet. Tientallen geheim agenten grepen in. Op de tv-beelden was niets te zien, want de regie negeerde dit protest.
Al voor aanvang van het WK was het Zuid-Amerikaanse land bang voor dergelijke demonstraties. Het spelersverblijf werd daarom ondergebracht in een politieschool. De Duitse veiligheidsdiensten beschouwden deze aanwezigheid als zo’n grote last dat ze hoopten dat Chili er na de eerste ronde uit zou liggen – hetgeen is gebeurd.
Boliviaans elftal, 1993
Het nationale elftal van Bolivia had veel profijt van een spelersstaking van de internationals in de eigen competitie. Uit protest tegen de lage lonen weigerden ze te voetballen en waren zo voldoende uitgerust voor de kwalificatiewedstrijden voor het WK van 1994.
Zowel Brazilië als Uruguay verloor van Bolivia, wat ook werd veroorzaakt omdat die wedstrijden werden speelden op een hoogte van 3.700 meter. Bolivia kwalificeerde zich zelfs voor het WK – de eerste keer sinds 1950.
Boliviaans elftal, 1997
Het Boliviaanse voetbalteam dreigde het WK-kwalificatieduel tegen Chili te boycotten, aldus het ANP op 13 november 1997. De voetballers waren nog steeds niet betaald voor eerder gespeelde WK-wedstrijden. Dat werd allemaal net op tijd geregeld.
Bouwongelukken, 1990
De stadionbouwers in Italië stonden onder enorme druk om het WK van 1990 te halen. Twee maanden voor aanvang waren er al 24 doden gevallen door de slechte omstandigheden. “WK met bloed besmeurd,” aldus een spandoek bij één van de vele protesten.
Bouwongelukken, 2014
De stadionbouwers in Brazilië stonden onder enorme druk om het WK van 2014 te halen. Een maand voor aanvang waren er al acht doden gevallen door de slechte omstandigheden.
Bouwongelukken, 2022
De stadionbouwers in Qatar stonden onder enorme druk om het WK van 2022 te halen. Twee jaar voor aanvang waren er al 6500 doden gevallen door de slechte omstandigheden, zo schreef The Guardian.
Brazilië, 2014
In aanloop naar het WK voetbal van 2014 in Brazilië werden de demonstraties van de plaatselijke bevolking steeds groter. Een jaar voor de openingswedstrijd kwamen meer dan één miljoen mensen de straat op tegen onder meer dit geldverslindende project.
Ook in 2014 zelf was er nog veel kritiek op de enorme uitgaven. Uit protest stonden veel bussen stil, legden leraren het werk neer en dreigde zelfs de politie met werkweigering. In verschillende steden braken rellen uit. Tijdens het toernooi werden 30.000 militairen ingezet om de veiligheid te garanderen.
Chili, 1986
Er zijn enkele voorbeelden van acties en demonstraties, die werden afgelast vanwege het WK voetbal. De Chileense dictator Pinochet bijvoorbeeld heeft zijn politieke leven vier jaar kunnen rekken door het WK van 1986.
Vlak voor aanvang werden door heel Chili acties en demonstraties gevoerd, waarbij een nationale werkstaking het hoogtepunt moest worden, de genadeklap voor Pinochet. Op het laatste moment werd die afgelast, omdat de strijdende partijen liever naar een voetbalwedstrijd keken. Zo overleefde Pinochet deze politieke crisis, waarna hij vier jaar later alsnog werd gedwongen om af te treden.
Colombia, 1978
Ook in Colombia bracht het WK voetbal sociale vrede na wekenlange protesten. De politie in Colombia zag in 1978 tot grote opluchting dat deze werden beëindigd vanwege het WK in Argentinië. “Wij zijn blij dat het voetballen is begonnen, anders zouden er nog steeds rellen zijn.”
Den Haag, 2002
Een demonstratie van Koerden op dezelfde dag als de WK-wedstrijd tussen Turkije en Brazilië werd op het laatste moment afgelast. Volgens de voorzitter van de Koerdische federatie Nederland Fed-Kom liep de veiligheid van de demonstranten anders gevaar. Enkele dagen eerder waren er in Den Haag rellen uitgebroken na de overwinning van Turkije op Senegal. Feestende Turken gingen toen op de vuist met Koerden.
DDR, 1974
Gastland West-Duitsland werd op het WK van 1974 ingedeeld in de poule met de DDR. Het communistische land liet niets over aan het toeval om deze Duitse broederstrijd te winnen. Spionnen maakten geheime video-opnames van trainingen van het Nederlands elftal om deze speelstijl te kopiëren.
Op de dag van de wedstrijd zelf stuurde de DDR 1500 streng geselecteerde supporters naar het stadion in Hamburg, waaronder 150 agenten van de Stasi. Alleen gehuwde mannen mochten mee, want vanwege hun gezinsleven werd die niet beschouwd als vluchtgevaarlijk. De DDR won de wedstrijd, maar uiteindelijk werd West-Duitsland wereldkampioen.
FBI, 2015
Op 27 mei 2015 werden zeven FIFA-functionarissen uit hun hotel gesleept door de Zwitserse politie, na een verzoek van de FBI. Dat gebeurde vlak voor het congres van de FIFA, waarop Sepp Blatter opnieuw tot president werd verkozen. De opgepakte officials werden beschuldig van omkoperij, fraude en witwasserij.
FIFPRO, 1974 en 1978
Tot twee keer toe dreigde de FIFPRO, de internationale federatie van professionele voetballers, met een spelersstaking op een wereldkampioenschap. In 1974 moesten de arbeidsomstandigheden voor de spelers worden verbeterd. Ook in 1982 hingen dergelijke acties in de lucht, waarvoor de eerste waarschuwingen al in november 1978 werden afgegeven.
“Bij monde van zijn Nederlandse voorzitter mr. Janssen van Raay is gedreigd met een staking wanneer de spelers niet een deel van de televisierecht en ontvangen,” aldus Het Nieuwsblad van het Noorden op 28 november 1978.
Frankrijk, 1998
De sociale onrust rond het WK van 1998 was gigantisch. Gans het Franse raderwerk lag stil: treinen, marinewerven, vliegtuigen, vrachtauto’s, snelwegen, openbaar vervoer. Geen enkele werknemer in een strategische sector kon de weerleiding weerstaan van looneisen – ook de kermisexploitanten niet. De piloten trokken zo aan het langste eind, want enkele uren voor de openingswedstrijd werden hun eisen ingewilligd.
Freek de Jonge, 1978
Door het WK voetbal van 1978 in het dictatoriale Argentinië ontdekte de wereld dat in dat land de mensenrechten werden geschonden. In Nederland trokken Freek de Jonge en Bram Vermeulen aandacht met hun actie ‘Bloed aan de paal’. Profvoetballer Oeki Hoekema startte onder zijn collega’s een handtekeningenactie tegen Nederlandse deelname, maar kreeg amper steun van zijn collega’s.
De Jonge was in het begin van zijn actie nog teleurgesteld over de gebrekkige respons, die hij kreeg.
Freek de Jonge, 2022
In het Olympisch Stadion overhandigt Freek de Jonge 20.000 handtekeningen aan de KNVB uit protest tegen het WK in Qatar. Hij doet dat in samenwerking met Cancel Qatar 2022, het voetbalblad Panenka, Matthijs de Jong en Tim Blank.
De Jonge toonde zich teleurgesteld over de gebrekkige respons, die hij kreeg.
Geitenhouders
Een beroepsgroep die tijdens een WK voetbal geen enkele kans maakt op verbetering van de arbeidsvoorwaarden, omdat het verloop van het evenement geen enkel gevaar loopt als in deze sector een staking uitbreekt. Hetzelfde geldt voor kleuterleidsters, mondhygiënisten en opticiens – behalve als ze snelwegen gaan blokkeren.
Grieks elftal, 1997
De Griekse internationals dreigden de WK-kwalificatiewedstrijd van 11 oktober 1997 tegen Denemarken te boycotten. Ze vonden dat er teveel spelers van buiten de Europese Unie werden toegelaten in hun competitie. De voetbalbond noemde de actie “onrechtvaardig en onterecht”. De wedstrijd is gewoon gespeeld.
Hilversum, 1982
Op 15 juni 1982 legde het personeel van de Nederlandse publieke omroep het werk stil. Zo waren er geen uitzendingen waren van de wedstrijden van het WK dat jaar in Spanje, waar Nederland toch niet aan meedeed. “Sportliefhebbers kunnen echter uitwijken naar de buitenlandse stations,” tipte Het Limburgsch Dagblad. “Het is hoofdzakelijk het tweede Belgische BRT-net dat veel voetbal heeft.”
Hotelpersoneel
Gastlanden van een WK voetbal moeten deze beroepssector in de watten leggen in het jaar van het evenement, omdat ze vanwege hun strategische positie bij het minste of geringste het werk neer zullen leggen. Dat geldt ook voor het openbaar vervoer, de luchtvaart en vrachtwagenchauffeurs.
Ierland, 1994
De Ierse voetballiefhebbers leefden in 1994 in de hel toen het personeel van de pubs een driedaagse staking aankondigde tijdens het WK in de Verenigde Staten Dat gebeurde nota bene tijdens een wedstrijd van het nationale elftal tegen Italië. “De staking zette een flinke domper op de feestvreugde,” schreef Het Nieuwsblad van Friesland. Na drie dagen werd dit arbeidsconflict beëindigd – vlak voor de wedstrijd tussen Ierland en Mexico.
Italië, 1990
Wie in periode van het WK van 1990 in Italië niet het werk neerlegde in het gastland, was niet lid van een vakbond. Vliegverkeersleiders, spoorwegmachinisten, personeel op postkantoren, bankpersoneel, tabakverkopers en tram- en busbestuurders staakten allemaal met het oog op het voetbaltoernooi.
Johan Cruijff, 1974
“Zoals je weet zijn wij niet zulke goede vrienden met de Arabieren”, schreef KNVB’er Henk Burgwal op 30 januari 1974 in een vertrouwelijke brief aan zijn collega Hermann Neuberger van de Deutscher Fußball-Bund: “Om een voorbeeld te geven: een ontvoering van één van de kinderen van Cruijff zou mogelijk zijn.”
Het spelershotel werd daarop bewaakt, de ingaande telefoongesprekken afgeluisterd en twee Arabische personeelsleden ontslagen. Niet omdat er bewijs tegen ze was, maar omdat ze Arabisch waren.
Johannesburg, 2009
Een aantal Zuid-Afrikaanse sloppenwijken werd in juli 2009 getroffen door gewelddadige demonstraties, tijdens de voorbereidingen op het WK van 2010. De betogers eisten betere voorzieningen in hun buurten. De politie gebruikte traangas en rubberkogels om honderden demonstranten weg te jagen. Ook brak er een staking uit onder bouwvakkers bij een stadion in aanbouw.
Kameroens elftal, 1994
Nergens was zoveel financiële onduidelijkheid voor de voetballers als in Kameroen, aldus De Trouw op 25 juni 1994. De spelers dreigden daarom om het WK-duel tegen Brazilië niet te spelen, maar na persoonlijk ingrijpen van de president van Kameroen werd deze actie afgeblazen. De minister van sport en communicatie kwam persoonlijk een koffer brengen met één miljoen gulden.
Eerder dreigden de spelers met een boycot van een tournee door Europa en Azië, maar twee uur voor vertrek beloofde de president één miljoen gulden, waarvan 350.000 van hemzelf en 650.000 van de regering.
Londen, 2010
Personeel van de Britse luchtvaartmaatschappij British Airways bereidden een staking voor, die ook tijdens het WK moest plaatsvinden. Hierdoor dreigden Britse voetbalsupporters niet naar Zuid-Afrika te kunnen reizen. Op 9 juni eindigt een vijfdagenstaking, twee dagen vóór de openingswedstrijd op het WK.
Louis van Gaal, 1986
Tijdens het WK Voetbal van 1986 in Mexico voerden Freek de Jonge en Louis van Gaal actie voor de slachtoffers van de aardbeving van 1985 in datzelfde land. Zowel in Mexico als daarbuiten werd de vraag gesteld waarom er géén geld was voor nieuwe huizen en wél voor nieuwe stadions. Sparta-aanvoerder Louis van Gaal sloot zich aan bij de actie, onder meer tijdens een potje tafelvoetbal.
Louis van Gaal, 2022
Tijdens een persconferentie uit bondscoach Louis van Gaal harde kritiek op de toewijzing van het WK voetbal van 2022 aan Qatar. “We gaan in een land spelen om, hoe zegt de FIFA dat, het voetbal daar te laten ontwikkelen. En dat doe je door een toernooi te organiseren in dat land. Dat is al bullshit. Het gaat om geld, commerciële belangen.”
Marseille, 1997
Het WK van 1998 was in Frankrijk. Vakbonden dreigden tijdens de loting van 4 december 1997 in Marseille met een staking in het openbaar vervoer. Drie dagen voor deze confrontatie kwamen het gemeentebestuur en de vervoerders overeen dat er geen acties zouden worden gevoerd.
Mexico Comité, 1970
Enkele dagen voor de openingswedstrijd van het WK in Mexico krijgen studentenactivisten zeer zware straffen voor hun betrokkenheid bij demonstraties twee jaar eerder tegen de Olympische Spelen in datzelfde land. Bij die protesten vielen toen ongeveer 300 doden, nog steeds een onverwerkt nationaal trauma. Studentenorganisaties kondigen daarna aan dat ze ook tijdens het voetbalevenement in actie zullen komen. In Nederland wordt geprotesteerd door het Mexico-comité en Amnesty International.
Mexico, 1986
Een jaar voor het WK van 1986 was gastland Mexico getroffen door een aardbeving met de kracht van 8,1 op de schaal van Richter. Zo’n honderdduizend mensen waren hierna dakloos, waarvan een groot deel niet was geholpen toen het toernooi begon. Dat geld werd in het voetbalevenement gestopt.
Ondanks een demonstratieverbod kondigden deze gedupeerden toch aan om zich te laten horen tijdens het WK. Ze wilden uitleg waarom er wel geld was voor de stadions en niet voor hun. Tijdens de opening van het toernooi in het Azteca-stadion werd de Mexicaanse president massaal uitgefloten. “Een unieke gebeurtenis in de recente Mexicaanse geschiedenis”, aldus De Leeuwarder Courant op 2 juni 1986. Rond het stadion waren duizenden ordehandhavers aanwezig, waarvan een groot aantal zwaarbewapend.
Moskou, 2018
De gevangenissen in Moskou werden in aanloop naar het WK in Rusland opgeknapt, zo zei de oppositieleider Aleksej Navalny vlak voor aanvang. In de cellen werden tv-schermen aangebracht, zodat ook de opgepakte supporters geen wedstrijd hoefden te missen.
Napels, 1990
Uit protest tegen het slechte drinkwater dreigden de inwoners van Napels met demonstraties en blokkades van WK-wedstrijden in die stad. De Leeuwarder Courant schreef op 2 juni 1990: “Vrouwen en kinderen richtten barricaden op, staken autobanden in brand.”
Nationale elftallen, 2021
Nationale elftallen van landen als België, Duitsland, Noorwegen en Nederland maken een statement tegen de misstanden in Qatar.
Nederland, 2021
Na het nieuws over de 6500 doden in Qatar zeiden Gert-Jan Segers van ChristenUnie en Sigrid Kaag van D66 dat Nederland niet moet meedoen. Johan Derksen sloot zich daarbij aan.
Noord-Ierland, 1958
De voetbalbond van Noord-Ierland diende in januari 1958 bij de FIFA het verzoek in om geen wedstrijden op zondag te spelen op het WK in Zwitserland. Volgens het reglement van de bond was dat niet toegestaan voor Noord-Ierse spelers.
Noorwegen, 1994
In aanloop naar het WK van 1994 hield Noorwegen de adem in. Voor de eerste keer sinds 1938 deed dit land weer mee aan het toernooi, en dat was voor het personeel van de staatsomroep NRK het ideale moment om voor onbepaalde tijd in staking gegaan. “Voor Noorse voetballiefhebbers kan de actie nare gevolgen hebben,” aldus het ANP op 12 juni 2004. “De NRK heeft namelijk voor Noorwegen de uitzendrechten verworven voor het komende wereldkampioenschap.” Precies een week later was de eerste wedstrijd van Noorwegen, zodat de druk goed werd opgevoerd.
Oostenrijk, 1938
Op 13 maart 1938 sloot Oostenrijk zich aan bij Duitsland tijdens de zogenaamde Anschluss. Het land werd dus opgeheven en daarmee ook het nationale elftal – nota bene vlak voor aanvang van het WK voetbal in Frankrijk. Oostenrijk had zich hiervoor geplaatst, maar daagde niet op. Het is de enige keer in de geschiedenis van het WK voetbal dat een land niet meedeed, omdat het na de kwalificatie was opgeheven.
De beste Oostenrijkse spelers werden opgesteld in het Duitse elftal, in de verwachting dat dit versterkte team de finale zou halen. Precies het tegenovergestelde gebeurde, want tegenstander Zwitserland schakelde deze Mannschaft in de eerste ronde uit, tot grote hilariteit van het Franse publiek, dat zich tegen de Duitsers en Oostenrijkers had gekeerd.
Parijs, 1995
De Franse vakbonden lieten niets aan het toeval over en begonnen al drie jaar vóór het WK van 1998 met stakingen. Op 12 december 1995 waren in Parijs de lotingen voor de kwalificatiepoule, maar door een stakingsgolf in het openbaar vervoer dreigde de stad die dag onbereikbaar te worden. Ook de Franse elektriciteitsbedrijven wilden het werk neerleggen. “We zijn bezorgd, ja”, zei FIFA-woordvoerder Cooper tegen het ANP.
Roemeens elftal, 1994
Op 30 mei 1994 meldde het ANP dat de Roemeense internationals dreigden met een staking, vlak voor een oefenwedstrijd tegen Slovenië. De spelers vonden de premieregeling te vaag en eisten meer duidelijkheid. Alleen al voor de kwalificatie voor dit WK was ze per speler een Mercedes beloofd, maar die waren nooit geleverd. Bondscoach Anghel Iordanescu steunde zijn spelers.
Rome, 1954
Na twee nederlagen van het Italiaanse elftal op het WK in Zwitserland stelde de socialist Oreste Lizzadri hierover vragen aan de minister voor sport- en verkeerszaken. Stond het prestige van het land op het spel bij grote internationale sportgebeurtenissen?
Ronald de Boer, 2022
Ronald de Boer ontkent in het tv-programma Jinek dat er 6500 doden zijn gevallen bij de bouwwerkzaamheden voor het WK in Qatar, zoals The Guardian meldde. “Dat is echt totale onzin. Ze hebben alle mensen in die 10 jaar op één hoop gegooid. Dan doe je de mensen tekort. Er gaan nou eenmaal mensen dood.”
Sovjet-Unie, 1974
Op 21 november 1973 was het WK-kwalificatieduel tussen Chili en de Sovjet-Unie gepland, ruim een maand na de militaire staatsgreep van generaal Pinochet in Chili. In het Estadio Nacional werden politieke tegenstanders gemarteld en vermoord, maar toch wilde Chili daar de beslissingswedstrijd spelen, ook wat de FIFA goedkeurde. De Sovjet-Unie weigerde echter om daar te spelen, wat de FIFA bestrafte met een boete en diskwalificatie. Op de speeldag stonden elf Chileense voetballers klaar tegen een onzichtbare tegenstander voor een vreselijke propagandashow. Als vanzelfsprekend plaatsten ze zich voor het WK in West-Duitsland.
Spanje, 1982
In aanloop naar het WK van 1982 in Spanje dreigden hotelmedewerkers het werk neer te leggen. Een maand later sloten de verkeersleiders zich hierbij aan. “Ook terreinknechten in Madrid dreigen het WK in de war te schoppen,” aldus De Telegraaf van 7 juni 1982. “Zij eisen honderd gulden per wedstrijd.”
Terrorisme, 1998
In 2005 schreef Rob van Wijk van Instituut Clingendael in het boek ‘Supermacht’ dat een aanslag op het WK Voetbal van 1998 was voorkomen. Hij baseerde zich op informatie uit openbare bronnen en zijn contacten bij inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Uruguay, 1930
Het belangrijkste stadion voor het WK voetbal van 1930 was te laat af voor de openingswedstrijd. Dat was vooral de eigen schuld van de organisatoren van dit evenement in Uruguay, omdat die veel te laat waren begonnen met de bouw. “Helaas kreeg men in de laatste maanden nog met een werkstaking te maken,” aldus het socialistische dagblad Voorwaarts op 21 juli 1930. Zo zag de hele wereld dat dit pronkstuk niet op tijd was voltooid – ronduit pijnlijk voor het gastland van het eerste WK voetbal in de geschiedenis. Pas tijdens de halve finales werd het in gebruik genomen.
VVCS, 2021
De Vereniging van Contractspelers overhandigt een petitie aan de KNVB. Hierin wordt gevraagd om meer aandacht voor de arbeidsomstandigheden in Qatar.
West-Duitsland, 2006
Op 23 mei 2006 schreef het Algemeen Dagblad dat neonazi’s het WK in Duitsland wilden gebruiken om aandacht te krijgen. Minister Schäuble van Binnenlandse Zaken wilde deze demonstraties zo veel mogelijk verbieden.
Willem van Hanegem, 1978
Voetballer Willem van Hanegem was het niet eens met de acties tegen het WK voetbal in Argentinië. Vooral voor de handtekeningenactie van zijn collega Oeki Hoekema had hij geen goed woord over. “Ik heb ook een aardige suggestie. Hoekema moet zijn vakantiecenten opofferen. Argentinië zit er voor Oeki helaas niet in. Dan maar naar Texel en met zijn rooie kop op de hoek gaan staan knipperen.”
Willem van Hanegem, 2021
Vooralig voetballer Willem van Hanegem was het niet eens met de acties tegen het WK voetbal in Qatar. Vooral voor de oproep tot een boycot had hij geen goed woord over. “Wij moeten altijd maar haantje de voorste zijn met onze protesten, maar als je op vrijdagavond door het centrum van Rotterdam liep, had je vast ook niet het idee dat je in een normaal land was toch? Van Gaal hoeft de situatie in Qatar niet te benoemen voor dat groepje mensen dat het keer op keer vraagt en straks zelf als eerste in het vliegtuig zit om daar lekker in de zon vier weken te verblijven.”
Wit Rusland, 2002
Na dagenlange demonstraties in Wit-Rusland beloofde de staatstelevisie dat de WK-wedstrijden rechtstreeks zouden worden uitgezonden. “De demonstrerende voetbalfans kregen een bijzondere behandeling”, aldus het ANP. “Normaal gesproken slaat de politie elke opstand met geweld neer, maar deze keer werden de demonstranten met rust gelaten.”
Zuid-Afrika, 2007
De bouw van het voetbalstadion in Durban lag twee weken stil door een staking.
Iedereen krijgt een nabetaling van ongeveer 600 euro. Op meer plekken werd in die tijd het werk stilgelegd, zoals in Nelspruit bij het Mbombela-stadion en in Kaapstad. Twee jaar later was deze onrust nog steeds niet verdwenen. “De hele wereld kijkt mee”, vatte een vakbondsactivist de strategie samen in 2009. “We geven om het WK, maar moeten gelijktijdig de belangen van onze leden dienen. Terwijl hun arbeid de mooiste gebouwen oplevert, wonen ze in golfplaten huisjes. Aan die situatie moet snel een einde komen. Ze verdienen een rechtvaardige beloning.”
Zuid-Afrika, 2010
In de maanden voor het WK in Zuid-Afrika werden door het hele gastland stakingen en demonstraties georganiseerd. In mei werden tachtig mensen van een theeverwerkingsbedrijf opgepakt na gewelddadige demonstraties. Op 10 mei werd het werk stilgelegd in de transportsector. Een maand later wezen ambtenarenvakbonden een voorgestelde salarisverhoging van de regering af. “Als de verzoeningspoging mislukt, hebben we geen andere keus dan midden in het WK te gaan staken”, zei de verantwoordelijke vakbond.
Zuid-Korea, 2002
De regering van Zuid-Korea verbood in januari 2002 demonstraties in de buurt van de stadions van het WK later dat jaar. Tot ieders verbazing stemden de vakbonden hiermee in, alhoewel de sfeer daarna alsnog verslechterde. Eind mei driegde de Confederatie van Vakbonden in Zuid-Korea (60.000 leden) met een staking voor een vijfdaagse werkweek, betere arbeidsomstandigheden en meer veiligheid. De Zuid-Koreaanse regering kondigde harde sancties aan tegen de stakende arbeiders en ook waren er gevechten met de politie.
Zwitserland, 1954
Inwoners van de speelsteden Bazel en Zürich startten een publiek debat over de aanleg van nieuwe stadions voor het WK van 1954. “In beide steden was de uitspraak negatief,” aldus De Telegraaf op 14 februari 1953.
