Kort na de eerste Amsterdamse stadsderby tussen de Franklin Girls en Olympia werd het vrouwenvoetbal verboden

Filmbeelden uit de jaren 30 tonen de eerste stadsderby’s in het Amsterdamse vrouwenvoetbal. Kort daarna kregen deze sportvrouwen een gemeentelijk verbod om nog meer wedstrijden te spelen.

De Vrouwen Eredivisie heeft een primeur met de eerste Amsterdamse stadsderby, want Hera United speelt zondag tegen Ajax. De laatste keer dat zoiets bij de mannen gebeurde was op 19 maart 1978 toen Ajax met 5-1 won van FC Amsterdam.

It takes two to derby

Oostzanerdijk

Hera United is de eerste profvoetbalclub in Nederland met alleen vrouwenteams. Het is een nieuwe ontwikkeling in de emancipatie van deze sport, die meer dan honderd jaar oud is. Vrouwen stonden namelijk al een halve eeuw op het voetbalveld voordat de KNVB hun in 1971 officieel erkende.

Oostzaan had in de zomer van 1920 de primeur met een wedstrijd op de Overtoom – tegenwoordig de Oostzanerdijk in Amsterdam-Noord. Het was een idee van voetbalclub OSV, waarbij het aannemelijk is dat de leden de kranten goed lazen. Net in die tijd stonden die vol verhalen over wedstrijden van Engelse en Franse vrouwenteams, die duizenden toeschouwers hadden getrokken.

Goed voorbeeld doet goed volgen en zo stelde OSV een gelegenheidselftal samen met vrouwelijke leden van de bevriende korfbalclub Unie. Als tegenstander werd het Amsterdamse vrouwenelftal van Wittenburg uitgenodigd, dat net een jaartje bestond. Na een positief antwoord plaatste OSV overal advertenties, waarna de media er bovenop doken.

Dat hadden de Amsterdammers nou ook weer niet verwacht en besloten daarom vlak voor de wedstrijd om zich alsnog terug te trekken. Ter plekke werd een tweede elftal samengesteld met nog eens elf plaatselijke korfbalsters, waarna de eerste vrouwenvoetbalwedstrijd toch nog werd gespeeld.

De twee teams van 1920 in Oostzaan

Amsterdam

De belangstelling voor die wedstrijd in Oostzaan was dus enorm geweest, maar leidde uiteindelijk niet tot de doorbraak van het vrouwenvoetbal. Dat leek in de jaren 30 alsnog te gebeuren met de oprichting van vrouwenclubs in onder meer Den Haag, Rotterdam, Leiden en Groningen. In Amsterdam sloten zich op 23 juli 1933 honderd vrouwen aan bij EADV: de Eerste Amsterdamsche Dames Voetbalvereeniging. Het tenue was wit met blauw. Initiatiefneemster Tine Harryvan werd uitgeroepen tot presidente.

Onder voorwaarden mochten ook gehuwde vrouwen meedoen. ‘Op haar zal een strenge selectie worden toegepast,’ aldus De Telegraaf, ‘onder andere om te voorkomen, dat het gezin, onder de voetballerij zal lijden of dat de E.A.D.V. tot vermageringsinstituut gepromoveerd zal worden.’

Dit elftal heeft minimaal één keer getraind, want dat werd vastgelegd door een filmploeg van een bioscoopjournaal. Daarna is er niets meer van deze vrouwen vernomen, zodat het onwaarschijnlijk is dat zij ooit een wedstrijd hebben gespeeld. Misschien was dat de reden dat nog geen maand later elders in de stad de Franklin Girls werden opgericht. De clubnaam verwees naar het adres van het secretariaat op de John Franklinstraat, achter de Admiralengracht.

Deze vrouwen kwamen drie keer per week in actie op hun terrein op de Ringweg in de Groote IJpolder, nu de Velserweg. Er kwamen regelmatig journalisten en fotografen op bezoek voor een schijtlollig stukje in de krant of het sportblad.

Stadsderby

Eén vrouwenvoetbalclub in Amsterdam is niet genoeg om uit te maken wie de beste van de stad is. It takes two to derby.

Die mogelijkheid ontstond in de zomer van 1934 met de oprichting van de vrouwenvoetbalclub Olympia. De eerste gesprekken met de Franklin Girls volgden snel, zodat deze teams op 5 augustus de eerste stadsderby in het Amsterdamse vrouwenvoetbal speelden. Dat was op een veld op de Sloterweg, aan de andere kant van de Schinkel bij het Olympisch Stadion. De uitslag is onbekend, net als de namen van de speelsters.

In 1935 speelden deze clubs opnieuw twee stadsderby’s. Op 19 mei was dat in het Motor- en Rijwielstadion in Groningen – zo’n 200 kilometer verderop! Onder grote belangstelling werd het 1-1 met doelpunten van G. Boumans van Olympia en mejuffrouw Roey van de Franklin Girls.

Precies twee weken later waren de vrouwen uitgenodigd voor een jubileumfeest van Paramaribo, een Amsterdamse club voor voetballers die in Suriname waren geboren. Op een onbekend terrein speelden zij de derde stadsderby. ‘Onder enthousiaste belangstelling van pl.m. 1200 bezoekers,’ meldde Het Nieuws van den Dag. De Franklin Girls wonnen met 2- 0 – beide goals van de voetbal van mejuffrouw Van Oort.

Filmbeelden

Bij één van die stadsderby’s maakte een bezoeker filmbeelden. Die opname wordt bewaard in de Collectie Overijssel – vermoedelijk omdat de filmer uit die provincie kwam. Daarom zijn ze in Amsterdam zelf onbekend.

Het is niet helemaal zeker welke wedstrijd we zien, maar volgens Ronald Klip op Bluesky wijzen de beelden erop dat die werd gespeeld bij de Orteliusstraat. De flats op de achtergrond zijn hiervoor de belangrijkste aanwijzing. Het veld zelf is moeilijk te herleiden, omdat er niet op een officiële locatie van de KNVB werd gespeeld. Er was dan ook geen tribune, zodat de grote aantallen toeschouwers plaatsnamen achter een touwtje of op één van de vele balkons.

Links een screenshot uit de film, rechts een tekening uit 1927 van Anthonie van Teijn via het Stadsarchief Amsterdam

Deze film is van grote waarde, omdat dit de enige bewegende beelden zijn van het Amsterdamse vrouwenvoetbal van de jaren 30. Het is ook nog eens de enige opname van Olympia.

Sowieso werden er daarna niet zo veel wedstijden meer gespeeld in Amsterdam, omdat het gemeentebestuur in oktober 1935 maatregelen aankondigde. Er kwam een verbod om te spelen en trainen, wat de vrouwenclubs aanvankelijk omzeilden door velden te huren buiten de gemeentegrenzen, onder meer in Den Haag en Epe.

Desondanks is er vanaf 1936 geen enkele melding meer van deze vrouwenvoetbalclubs. Onderstaande actiefoto van de Franklin Girls op 27 september 1935 in het tijdschrift WIJ is dan ook de laatste van het vooroorlogse vrouwenvoetbal in Amsterdam.