Voetbal

Primeur op Holland Festival 1970: de voetbalopera Zigger Zagger

De voetbalopera Veendammer Wind vertelt het verhaal van de verdwenen voetbalclub SportClub Veendam – in het voormalige stadion zelf. Het is de eerste Nederlandse voetbalopera, maar niet de eerste voetbalopera in Nederland. Die werd al in 1970 vertoond.

Theatervoorstellingen in een stadion zijn niet nieuw in Nederland. Meteen na de opening van Het Nederlandsch Sportpark in 1914 werd dat al gebruikt door artiesten. Na de Tweede Wereldoorlog waren er massaspelen in het Olympisch Stadion en de Kuip waarin de oorlog werd nagespeeld. En over Abe Lenstra was een voorstelling in het Abe Lenstra Stadion.

Een Nederlandse voetbalopera in een stadion kenden we echter nog niet. Op zichzelf mag het verbazing wekken, dat de uitvinder van het magische spel met de voeten er niet eerder toe zijn gekomen. Aan voetbal, de meest populaire onder de sporten, is men nooit toegekomen. Die primeur ligt dus in Veendam.

Toch is het niet de eerste voetbalopera die in Nederland wordt gespeeld, want dat gebeurde al in 1970 met Zigger-Zagger en in 1994 met Playing Away. Die waren alleen wel anders dan wat er nu gebeurt in Veendam. Ten eerste was zowel Zigger-Zagger als Playing Away een Engelse productie, die naar Nederland werd gebracht. Daarnaast werden ze in het theater gespeeld en niet in een stadion.

Zigger-Zagger

Peter Terson schreef de eerste voetbalopera ooit, een jaar na het WK voetbal van 1966 in Engeland, gewonnen door het thuisland. In diezelfde tijd had de Engelse rechtbank de handen vol aan voetbalsupporters, die zich moesten verantwoorden voor geweld in en om de stadions.

‘De voetbalrage heeft nu ook het Engelse toneel bereikt’, aldus Haye Thomas in De Tijd op 24 augustus 1967. ‘Op zichzelf mag het verbazing wekken, dat de uitvinder van het magische spel met de voeten er niet eerder toe zijn gekomen. Hoe vaak immers niet heeft men zich uitgesloofd om de Britse literatuur te voorzien van rijke stukken over jagen en het zo gebenedijde cricket bijvoorbeeld. Maar aan voetbal, de meest populaire onder de sporten, is men nooit toegekomen.’ Deze woorden uit 1967 kunnen in 2019 opnieuw worden gebruikt voor de Nederlandse situatie, zoals ik hierboven al liet zien.

‘Deze week lanceerde The National Youth Theatre in de Britse hoofdstad zijn „Zigger-Zagger”,’ vervolgde De Tijd. ‘Daarop wordt geschreeuwd, gestompt, geslagen en met flessen gegooid, als een wilde, zeer rumoerige omlijsting voor het verhaal van een vijftienjarige jongen, die door zijn passie voor de club zijner dromen, maatschappelijk ten onder dreigt te gaan.’ Er deden meer dan honderd acteurs mee aan dit massa-spektakel.

De hoofdpersoon zig-zagt tussen goed en kwaad, tussen de goede engelen uit zijn burgerlijke leven en de boze engelen op de tribune van The City. ‘Het is geen nieuw gegeven dat Peter Terson behandelt,’ oordeelt het dagblad, ‘maar het is onverminderd actueel, juist nu in deze dagen de rebellie der voetbalvlegels weer hoogtij viert en vooral ook in Engeland weer week-in week-uit deze vlegels voor de rechter verschijnen.’

Holland Festival

De voetbalopera maakte daarna een reis over de wereld en kwam in 1970 in Nederland als onderdeel van het Holland Festival. ‘Uitbundig theater-engagement,’ aldus de organisatoren, ‘dit muzikale spel dat de hedendaagse maatschappij becommentarieert in de vorm van soms nogal ruw toegaande voetbalmatch.’

Zoals het hoorde in die tijd gingen de spelers de straat op om zichzelf aan te kondigen. ‘Om ongeveer half twee zal men bij de Amsterdamse Stadsschouwburg (Marnixstraat) starten met de supportersactie, die het hoogtepunt zal bereiken bij de fontein voor de Americain-terrassen op het Leidseplein.’

De Nederlandse reacties waren uiterst wisselend. De recensent van Trouw had het zwaar gehad. ‘De voetbal-opera — zo wordt het ding wel genoemd — van Peter Terson, die twee jaar geleden voor het eerst ten doop werd gehouden en sindsdien als een daverende voltreffer van het Youth Theatre repertoire bleef houden, is ten dieptste een stukje statisch volkstoneel in een originele en unieke vorm gerealiseerd. Nu ben je op die vorm na vijf minuten volledig uitgekeken. En dan duren wat mij betreft de aansluitende twee en een half uur verschrikkelijk lang, wanneer er geen wezenlijke zaken in een boeiende theatervorm aan de orde komen. En dat was er inderdaad niet bij, die boeiende theatervorm.’

De Telegraaf daarentegen vond het prachtig. ‘Het wordt een enthousiaste toneel-happening, waar zoveel lawaai aan te pas komt en zo druk gezongen wordt, dat de toeschouwer ervoor zorgen moet niet al te zeer te worden meegesleept, wil hij Peter Terson’s satirische bedoelingen niet uit het oog verliezen.’

Bijna vijftig jaar later is dan de eerste Nederlandse voetbalopera en dat op de meest geschikte plek: het voetbalstadion. En Zigger-Zagger wordt nog steeds gespeeld als een klassieker van meer dan een halve eeuw geleden.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je je waardering laten blijken door een kleine bijdrage te doen

Mijn gekozen waardering € -

Advertentie

Reserveer bij bol.com

Jurryt van de Vooren
http://Sportgeschiedenis.nl
Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Auteur van 'Amsterdam 1928' en de Bosatlas van het Nederlandse voetbal. Bezig met boekenserie over Amsterdam en sport. Nog steeds de enige Amsterdammer die is afgestudeerd op Feyenoord.