Door een fout in een wielerboek uit 1916 denkt de KNWU nog steeds dat het eerste NK wielrennen in 1888 werd gehouden

De organisatie van het NK Wielrennen meldt dat de eerste editie op 23 september 1888 was, maar dat klopt niet. 

Herman van Raden rechts, samen met C.H. Thibout

Het eerste NK wielrennen van ons land, zo staat op de website van de feestcommissie, werd in 1888 georganiseerd door de Algemeenen Nederlandschen Wielrijdersbond, de ANWB dus. Plaats van handeling was Muntendam. Herman van Raden won de wedstrijd en baron van Pallandt eindigde als tweede.

Het langzame rijden veroorzaakte krampachtig gebogen ruggen

Weer wat nieuws

Het is niet moeilijk hiervan berichten terug te vinden. Op 14 september 1888 bijvoorbeeld kondigde het Algemeen Handelsblad de wedstrijd aan, net zoals het Nieuwsblad van het Noorden enkele dagen later.

‘Er wacht ons weer een pretje’, schreef dat nieuwsblad. ‘Zondag den 23sten zal hier namelijk een concours plaats hebben van den Nederlandschen Wielrijdersbond. De deelnemers worden met muziek door de Groninger afdeeling van den bond afgehaald en in optocht naar ’t hotel de Zeven Provinciën gevoerd. Het vaandel, — een fraai stuk werk van hooge waarde, — zal bij die gelegenheid door een man te paard voorop gedragen worden.

Van ’t hotel de Zeven Provinciën zal ’s middags de aftocht plaats hebben naar buiten. De mededingers moeten een afstand van 50 kilometer afleggen, en wel van Groningen tot even voorbij Muntendam, heen en terug. Een dergelijke wedstrijd heeft hier nog niet plaats gehad; ’t is dus weer wat nieuws. Maar het weer kan iemand zulke poetsen spelen, dat er vooruit weinig te zeggen valt of het concours zal doorgaan of niet.’

Krampachtig

Aldus het nieuwsblad, dat nergens sprak over een kampioenschap. Het ging er ook vreemd aan toe: eerst moesten de deelnemers in een optocht naar een hotel om daarna te beginnen aan de wedstrijd. Dat ging dan ook niet goed, meldt het verslag: ‘Zeker was het maken van dien optocht een moeilijke zaak voor H.H. Wielrijders. Het langzame rijden, waartoe ze genoodzaakt waren, veroorzaakte krampachtig gebogen ruggen en bij velen eveneens krampachtig vertrokken gezichten.’

De meeste rijders waren zo al dermate getroffen door lichamelijk ongemak dat ze de eindstreep nooit zouden zien. Slechts twee deelnemers slaagden daar wel in: de heer van Raden uit Rotterdam als winnaar en baron van Pallandt uit Zwolle een kleine twee minuten daarachter. Nergens in het verslag werd gesproken over de kampioenstrijd van Nederland.

Gruno’s veste

Het was verder ook niet zo dat er in 1888 nooit wielerwedstrijden werden georganiseerd, waarmee we het evenement in Groningen met terugwerkende kracht als een nationaal kampioenschap kunnen aanmerken. Alleen al in september 1888 plaatste De Kampioen van de ANWB aankondigen en verslagen van wielerwedstrijden in Arnhem (twee zelfs), Amsterdam, Culemborg, Maastricht en Scheveningen.

Een maand later blikte datzelfde blad uitvoerig terug op de wedstrijd in Groningen, maar ook daarin geen woord over een eerste nationaal kampioenschap. En dat is toch wel gek, omdat de ANWB dat dan zelf zou hebben georganiseerd. In dat geval mogen we aannemen dat dit uitvoerig benoemd zou worden, met een hoop felicitaties erbij voor zichzelf. Maar dat gebeurde dus niet.

Wat wél werd gevierd, was dat die wedstrijd de eerste was in de provincie Groningen, waarmee ook dit deel van Nederland zich had aangesloten bij de ANWB.

Zoals ANWB-voorzitter Edo Bergsma vooraf zei in zijn toespraak: “Steeds ontbrak er wat aan de waarheid der woorden Algemeene Nederlandsche Wielrijdersbond. Maar ziet, Limburg en Brabant sloten zich aan en thans vieren wij ook het feest der verbroedering in het Noorden des lands in Gruno’s veste, thans kunnen wij constateeren dat de A.N.W.B. een band is voor geheel Nederland. Wij hebben gewerkt en de politiek, dat wij gewaagd hebben om hier in Groningen een wegwedstrijd te houden, is geslaagd en niet vergeefs hebben wij op de loyaliteit en sympathie der Groningers gerekend; moge dit feest bijdragen tot verbroedering van alle leden in het vaderland.”

De ANWB vierde dus dat het eindelijk een nationale organisatie was geworden, maar dat is toch echt iets anders dan een nationaal kampioenschap.

Gratis geschiedenis

Dat de huidige organisatie nog steeds de wedstrijd van 1888 presenteert als het eerste NK wielrennen is allemaal de schuld van George J. Hogenkamp, zo herleidde Wim Zonneveld in een onderzoek. In 1916 publiceerde Hogenkamp zijn befaamde boek Een halve eeuw wielersport, een gigantische bron van informatie en uniek fotomateriaal.

Hij vergiste zich echter bij Van Raden met deze tekst: ‘Werd kampioen van Nederland op safety op den weg in 1888.’ Een safety was de moderne fiets, de opvolger van de vélocipède. Die fout herhaalde Hogenkamp daarna in een historisch overzicht van winnaars van de kampioenschappen van Nederland op de weg.

En zo zorgt deze vergissing van ruim honderd jaar geleden voor gratis geschiedenis voor het NK Wielrennen.