Het Vondelpark werd aangelegd voor wandelaars en rijwielen, maar toch kwam er een fietsverbod

Het Vondelpark wordt waarschijnlijk verboden gebied voor fatbikes. In 1892 werden fietsen daar ook al eens geweerd.

Wielrijders in 1890 in het Vondelpark, foto via het Stadsarchief Amsterdam

In 1864 begon een aantal notabele Amsterdammers met de Vereeniging tot Aanleg van een Rij- en Wandelpark te Amsterdam, wat leidde tot het huidige Vondelpark.

Wat te zeggen van den onbeschoften, onbeschaamden dader, die na het kind overreden te hebben van het rijwiel moest afspringen om zelf niet te vallen

Wielerblijspel

In 1895 schreef Jan Feith het wielerblijspel De papa van Daisy Bell. Feith was toen nog een onbekende naam, maar groeide in de decennia erna uit tot een begrip in de Nederlandse sportjournalistiek.

Het blijspel vertelde over de sportieve avonturen van de bevallige Daisy Bell, die van haar vader niet aan sport mocht doen – in dit geval wielrennen. De opvoering van dit stuk was een groot succes en mogen we met terugwerkende kracht beschouwen als het begin van de popularisering van de wielersport in de Nederlandse taal.

Eén van de locaties waar het blijspel zich afspeelde was het Vondelpark, waar het rijden inmiddels uit de hand begon te lopen. In 1892 waren er regelmatig ongelukken tussen fiets en voetganger geweest zodat een deel van het park was afgesloten voor wielrijders.

Dat leidde tot frustraties van de fietsers, die geen vlieg kwaad deden – of dat op zijn minst van zichzelf dachten. ‘Mijnheer de Redacteur!,’ opende een ingezonden brief  in het Nieuws van den Dag van 18 april 1892, geschreven door Jan ten Sijthoff.

‘Vele wielrijders zullen met schrik vervuld geworden zijn bij het verbod op het wielrijden in een gedeelte van het Vondelpark. In onze stad, zoo arm aan schoone omstreken, is een plaats als het Vondelpark, vooral voor wielrijders, die weinig vrijen tijd bezitten, van groote waarde. En nu — de entrée van bijna alle kanten voor hen gesloten, en dat alleen door de onhandigheid van enkelen.’

Als oplossing werd een gedwongen fietsexamen voorgesteld. Als iemand slaagde, moest die een rood nummer op zwart schild krijgen, zodat iedereen kon zien dat het klopte.

Spotprent uit 1890, via het Stadsarchief Amsterdam

Ongeluk

Het maakte weinig indruk, omdat de problemen aanhielden, aldus het Algemeen Handelsblad op 17 september 1892: ‘Verleden week Woensdag is het 5-jarig zoontje van een onzer Amsterdamsche geneesheeren, dat naast zijn moeder liep, in het Vondelpark overreden, met het droevig gevolg dat het eene hersenschudding kreeg. Een ongeluk wellicht! zal men zeggen. Doch wat te zeggen van den onbeschoften, onbeschaamden dader, die na het kind overreden te hebben van het rijwiel moest afspringen om zelf niet te vallen, en die toen zijn leedwezen uitdrukte door een stortvloed van vloeken.’

Het zorgde voor een slechte naam voor de wielrijders eind negentiende eeuw, wat Feith tot onderwerp maakte van het wielerblijspel. De vader vertegenwoordigde de bezorgde maatschappij, de dochter de nog jonge sportbeweging. Zoals het hoort bij een blijspel liep het allemaal goed af. Hoe dan ook: het Vondelpark was in 1895 bekend genoeg als locatie voor een wielerblijspel.

Precies 130 jaar later is het daarom wel eens tijd voor een fatbike-blijspel met opnieuw een hoofdrol voor het Vondelpark.