De eerste wielerbaan van Nederland werd in 1885 in gebruik genomen in Nijmegen

Precies 140 jaar geleden werd in Nijmegen de eerste wielerbaan van Nederland geopend. De bijhorende Maatschappij tot exploitatie van een velocipedebaan heeft maar vijf jaar bestaan. 

Ingekleurde foto van 13 augustus 1885, originele afbeelding via het Regionaal Archief Nijmegen. Let op zowel de ouderwetse vélocipèdes rechts en de moderne fiets links. 

Op 25 februari 1885 kwam er vanuit Nijmegen interessant nieuws voor de wielerliefhebbers. ‘Alhier is dezer dagen opgericht een Maatschappij tot exploitatie van een velocipedebaan,’ aldus een annonce.

De initiatiefnemers zochten naar 15.000 gulden om de eerste wielerbaan van het land aan te leggen – in onze tijd te vergelijken met bijna twee ton in euro’s. Binnen een half jaar was dit geld gevonden en meldde notaris Joachimus Gerhardus Masman in De Nederlandsche Staatscourant het bestaan van een Naamloze Vennootschap.

En toen ging het hard, want op 13 augustus 1885 was de officiële opening met nationale en internationale wielerwedstrijden. De baan was 333 meter rond en met vier puinsoorten ingestampt. De bochten waren vijftig centimeter opgehoogd. ‘Een wielertentoonstelling, concerten, optocht der wielrijders, uitstapjes naar Arnhem enz., zullen de feesten zijn bij die gelegenheid georganiseerd,’ zo lokten de organisatoren de mensen naar Nijmegen.

Een volle tribune, benevens honderden loopende toeschouwers droegen er het hunne toe bij om den eersten dag van het feest goed te doen slagen

Eerewijn

De ANWB, waarvan de W in 1885 nog verwees naar de wielersport, was compleet lyrisch in De Kampioen van augustus 1885 – hier lezen. ‘Het welslagen dezer wedstrijden zal zonder eenigen twijfel een krachtigen stoot geven aan de uitbreiding van de wielersport, van dien tak van sport, die, nog te veel miskend, door ons populair moet worden gemaakt in ons land. Ieder doe dus zijn best, elkeen vestige de aandacht van kennissen en vrienden op de gunstige gelegenheid om voor zeer weinig geld eenige aangename dagen door te brengen.’

Voor de hele wielersport, die in 1885 nog maar heel klein was, brak er zo een belangrijke dag aan. ‘De 13. Augustus worde een gulden datum in de gedenkboeken van het A. N. W. B. Op dien dag moeten alle Nederlandsche wielrijders te samen stroomen en onder het schuimen van den eerewijn moeten de banden van goede kameraadschap worden hernieuwd of aan geknoopt.

Op dien avond zullen wij het groote feest der verbroedering vieren. Vrij en vroolijk zullen wij daar nederzitten bij elkander en den vreemdeling verstomd doen staan over het weinig flegmatieke van den flegmatischen Hollander. Fier en frank zullen wij ons bewegen te midden van onze vrienden en kunstbroeders.’

Een recht feestelijk aanzien

Het Rotterdamsch Nieuwsblad kwam in ieder geval eens kijken. ‘De baan is gelegen achter de vereeniging en zoo effen als ware zij van asphalt; de commissie heeft daar alle eer van. In ’t middenterrein vindt men de muziektent, een fontein en een verhevenheid voor de jury. Links van den ingang verheft zich een groote tribune, die een ruim uitzicht op de baan geeft. De vlaggen die overal wapperen geven aan alles een recht feestelijk aanzien.’

Precies om twaalf uur in de middag begon het feest met de wielrijders, die met de muziekkorpsen van de schutterij in optocht door de stad gingen. Er waren ruim honderd deelnemers, onder wie één vrouw. ‘Een volle tribune, benevens honderden loopende toeschouwers droegen er het hunne toe bij om den eersten dag van het feest goed te doen slagen.’ De grote held van de dag was Pim Kiderlen, nog maar achttien jaar oud. In de jaren erna was hij de eerste Nederlandse wielrenner met buitenlands succes.

De wielerbaan van Nijmegen

Verval

Zo had Nederland zijn eerste wielerbaan, maar heel erg lang heeft Nijmegen er geen plezier aan gehad. Op 26 april 1886 bijvoorbeeld, het was Tweede Paasdag, was daar dan wel de officiële opening van het wielerseizoen met heel veel betalende bezoekers, maar dat nam niet weg dat de omstandigheden beroerd waren. De baan was ronduit slecht; het oppervlak liet los. ‘De exploitant hield er de hand niet aan,’ luidde het oordeel in die tijd.

Het verval was niet te stoppen. In de winter van 1886-87 keek niemand er meer naar om, zodat er veel geld nodig was om de baan weer berijdbaar te maken.

Dit kon niet lang meer duren en inderdaad waren in 1890 de laatste wedstrijden op de baan van Nijmegen – slechts vijf jaar na de ingebruikname. Op 1 mei 1891 kwamen de aandeelhouders van de Maatschappij tot exploitatie der Vélocipèdebaan te Nijmegen bijeen voor het slotoordeel. ‘Wegens de ongunstige uitkomsten der wielerwedstrijden is besloten de wedrenbaan op te heffen en te liquideeren, zoodat ook de wielerraces aldaar tot het verleden moeten gerekend worden.’

Een half jaar later ging het licht uit op een openbare veiling waar zes aandelen van vijftig gulden ieder onder de hamer gingen. De opbrengst was precies één gulden.